Phóng viên trải qua một đêm bên trong ngôi thánh đường linh thiêng nhất của Giêrusalem cùng với các giáo sĩ và khách hành hương
Giovanna Dell'Orto26 tháng 8, 2026 | Associated Press
Các tín hữu Chính Thống giáo cầm nến trong nghi thức Lửa Thánh tại Nhà thờ Mộ Thánh ở Thành Cổ Giêrusalem, thứ Bảy, ngày 11 tháng 4, 2026. (Ảnh: Mahmoud Illean/AP.)
GIÊRUSALEM — Những cánh cửa khổng lồ được đóng lại, các chốt cửa kêu lách cách được cài từ bên ngoài, và một số giáo sĩ, khách hành hương cùng một phóng viên — là tôi — bị khóa qua đêm bên trong một trong những thánh địa linh thiêng nhất của Kitô giáo tại Giêrusalem.
Nhà thờ Mộ Thánh được xây dựng trên những địa điểm mà các Kitô hữu tin rằng Chúa Giêsu đã chịu đóng đinh, được mai táng và sống lại từ cõi chết.
Qua nhiều thế kỷ, khi các nhà cầm quyền Hồi giáo cai quản vùng đất này và những biến động chính trị làm thay đổi sự ảnh hưởng của các quyền lực tôn giáo, một thỏa thuận đã hình thành, rất đặc thù cũng như kiến trúc hòa trộn của chính ngôi thánh đường. Ngày nay, Giáo hội Tông truyền Armenia, Giáo hội Công giáo và Giáo hội Chính Thống Hy Lạp cùng chia sẻ quyền sở hữu không gian thờ tự này.
Tôi nhìn qua một khe cửa nhỏ khi đại diện của một gia đình Hồi giáo — họ được ủy thác giữ chìa khóa của vương cung thánh đường từ thế kỷ 13 — trèo lên chiếc thang gỗ nhỏ để với tới then chốt cửa phía trên. Sau đó, ông đưa chiếc thang trở lại qua chính khe cửa đó, và một linh mục Chính Thống Hy Lạp cũng khóa cửa lại. Một người khác chúc chúng tôi bằng tiếng Anh: “Chúc ngủ ngon!” trước khi nhanh chóng rời đi.
Hầu như mỗi đêm, từ 9 giờ tối đến lúc rạng sáng, khi cửa được mở lại với nghi thức tương tự, khoảng một chục linh mục, một số ít khách hành hương đã đăng ký và vài con mèo cùng chia sẻ không gian rộng lớn, âm u của vương cung thánh đường.
Trong khi các linh mục và một vài nữ tu nhanh chóng nghỉ ngơi hoặc thực hiện các công việc bổn phận, những người khách chúng tôi phải mất một vài phút thinh lặng, suy niệm mới quyết định được sẽ bắt đầu rảo bước từ đâu trong không gian quanh co như mê cung được tôn kính này.
Một trải nghiệm cầu nguyện độc đáo tại ngôi thánh đường linh thiêng nhất của Giêrusalem
Peter Stängle, một khách hành hương đến từ Brazil, liên tục quỳ gối cầu nguyện. Hai bắp tay đầy hình xăm và trán ông áp trên Phiến đá xức dầu (Stone of the Unction), nơi được tin rằng xác của Chúa Giêsu được chuẩn bị trước khi mai táng.
Ông nói, “Có rất nhiều điều đang diễn ra trong tâm trí tôi — những điều tôi đã sai phạm trong đời, liệu có ơn cứu độ cho tất cả mọi người không, có thể cho cả tôi nữa?”
Ban ngày, ông bị xao nhãng bởi dòng người đến viếng — dù số lượng đã giảm đi rất nhiều so với trước đại dịch COVID-19, cuộc chiến Israel-Hamas và cuộc chiến Iran làm suy yếu trầm trọng ngành du lịch — đến mức ông từng tính đến việc ẩn mình vào một trong rất nhiều các nhà nguyện phụ khi đến giờ đóng cửa. Sau đó, ông phát hiện ra mình chỉ cần đăng ký để được ở lại cầu nguyện suốt đêm trong nhà thờ.
Khu phức hợp này phần lớn được xây dựng vào thời Trung cổ trên những địa điểm đã được tôn kính từ thế kỷ IV. Với các công trình trùng tu và bổ sung vẫn đang được tiến hành, những bước chân của chúng tôi vang vọng trên những phiến đá có tuổi đời hàng thiên niên kỷ, trong khi những bức tranh khảm trên tường của thế kỷ XX sáng lấp lánh.
Đây là một công trình nhiều tầng, quanh co, được trang trí theo những phong cách khác nhau của các hệ phái sử dụng chung nơi này. Ngoài những bàn thờ riêng, tất cả các khách hành hương đều thường viếng ba địa điểm — Đá xức dầu, nhà nguyện xây dựng trên phần mộ của Chúa Giêsu, và nhà nguyện trên đồi Canvê, nơi theo truyền thống, một phiến đá đánh dấu vị trí dựng thập giá của Chúa Giêsu.
Một Kitô hữu hôn Đá xức dầu, phiến đá theo truyền thống được cho là nơi xác Chúa Giêsu được chuẩn bị để mai táng, tại Nhà thờ Mộ Thánh, nơi nhiều Kitô hữu tin rằng Chúa Giêsu đã chịu đóng đinh, được mai táng và sống lại từ cõi chết, tại Thành cổ Giêrusalem, vào Thứ Sáu Tuần Thánh, ngày 29 tháng 3, 2024. (Ảnh: Leo Correa/AP.)
Stängle và tôi ngồi đối diện với nơi ấy trong một thời gian dài. Chỉ có một số ít đèn dầu chập chờn trong bóng tối của những không gian thờ phượng của Công giáo và Chính Thống giáo Hy Lạp nằm cạnh nhau, với những vách ngăn bằng kính phân chia phiến đá dành cho việc thờ phượng của các tín đồ mỗi bên.
Chúng tôi cũng chạm mặt nhau trước Nhà nguyện Mộ Thánh (Holy Edicule), ngôi nhà nguyện bằng đá cẩm thạch được dựng trên ngôi mồ của Chúa Giêsu. Ba khách hành hương Armenia ngồi trang nghiêm phía trước cho đến khi một con mèo thong thả bước tới và cuộn tròn dưới chân họ, gần như chạm vào các hạt của chuỗi Mân côi mà một phụ nữ trùm khăn trắng đang cầm trên tay.
Các truyền thống Kitô giáo khác nhau cùng chia sẻ những không gian thờ phượng linh thiêng
Chính tại Nhà nguyện Mộ Thánh này, mỗi đêm vào khoảng nửa đêm, sau tiếng chuông ngân, các giờ kinh phụng vụ đầu tiên bắt đầu được cử hành khi các giáo sĩ của đền thánh bắt đầu cầu nguyện và kết thúc vào khoảng 6 giờ sáng. Đó cũng thường là lúc những người ở lại qua đêm như chúng tôi được ra ngoài, và các tín hữu đến cầu nguyện ban ngày có thể bước vào.
Cha Giuseppe Gaffurini nói rằng lòng tôn kính ấy “làm phong phú cho vương cung thánh đường”.
“Anh vẫn có thể hít thở bầu khí hiện diện của Đấng đã chịu đóng đinh và sống lại từ cõi chết,” cha Gaffurini nói, ngài đứng đầu cộng đoàn đan tu gồm 10 tu sĩ Phanxicô sống trong những căn phòng phía trên khu vực thuộc Công giáo của nhà thờ.
Vị linh mục người Ý than phiền vì các cuộc xung đột đang diễn ra đã ngăn cản hàng trăm ngàn khách hành hương không thể tham dự các nghi thức tại vương cung thánh đường. Cha thường ngưỡng mộ lòng đạo đức của họ — những người chạm vào hoặc hôn những phiến đá lịch sử lạnh giá, và những người ôm lấy nhau trong nước mắt.
Cha nhớ lần đầu tiên đến đây để hát trong một số nghi thức phụng vụ ban đêm, cách đây 15 năm. Cha đã khấn dòng ba thập niên trước đó, nên ngài không mong chuyến đi sẽ trở thành một trải nghiệm làm thay đổi cuộc đời — nhưng trải nghiệm ấy quá mãnh liệt đến mức Cha đã không rời khỏi nơi đây.
“Niềm vui của cuộc gặp gỡ tại mộ của Đấng Phục sinh xóa tan cả một đời mệt mỏi và lại đưa anh tiến bước,” cha Gaffurini nói.
Sau đó, Cha trở về phòng để ngủ vài giờ trước khi các nghi thức ban mai của các tu sĩ Phanxicô bắt đầu, chiếc áo dòng màu nâu của ngài khuất dần vào không gian chỉ được soi sáng bằng ánh nến.
Một linh mục đóng cửa Nhà thờ Mộ Thánh vào ban đêm tại Giê usalem, thứ Năm, ngày 17 tháng 5, 2012. (Ảnh: Dusan Vranic/AP.)
Một tu sĩ cùng dòng đến từ Guinea-Bissau là người thức dậy đầu tiên trong dòng Công giáo. Thầy rung chuông và mở cửa nhà nguyện Mình Thánh Chúa (Blessed Sacrament) của Công giáo — nơi các tu sĩ Phanxicô đã thờ phượng suốt 700 năm qua — để các linh mục thuộc nghi lễ Chính Thống Hy Lạp, Armenia và Coptic có thể xông hương tại đó trong chuyến đi quanh những điểm thánh thiêng bên trong nhà thờ vào khoảng nửa đêm. Các giáo sĩ Chính Thống giáo Ethiopia và Syria cũng có quyền ra vào nhà thờ được quy định rõ ràng trong một thỏa thuận từ thế kỷ XIX vốn thường gây tranh cãi.
Vị tu sĩ Dòng Phanxicô, một linh mục Chính Thống Hy Lạp và một linh mục Armenia mặc lễ phục đỏ tươi gật đầu chào nhau khi làn khói hương trầm tỏa bay gần Nhà nguyện Mộ Thánh. Sau đó, mỗi người bắt đầu các nghi thức riêng theo thứ tự luân phiên — một sự chung sống hòa hợp, là sự thay đổi đáng hoan nghênh so với những thế kỷ đôi khi xảy ra các cuộc tranh chấp bạo lực về quyền phụng tự tại đây.
“Chúng tôi đang sống trong một giai đoạn đặc biệt tích cực về mối quan hệ với các Giáo hội khác,” Cha Francesco Ielpo nói, ngài là linh mục Dòng Phanxicô trong vai trò Người Canh giữ Đất Thánh (Custos of the Holy Land), quản lý hơn 300 tu sĩ trong khu vực phục vụ tại vương cung thánh đường và nhiều thánh địa khác.
Sự tích cực và hợp tác đó, Cha nói, “tôi tin rằng, là dấu chỉ đầu tiên và quan trọng nhất để thực sự trở thành những ngôn sứ của hòa bình.”
Ban đêm, các giáo sĩ và khách hành hương ở một mình với những suy tư — và đức tin
Trước những cuộc chiến tranh gần đây, mê cung những con hẻm chật hẹp đầy cửa hàng bao quanh nhà thờ bên trong Thành Cổ Giêrusalem thường chật kín những đoàn khách hành hương chen chúc nhau. Trong một chuyến đi đến đây năm 2016, đám đông quá dày đặc đến mức tôi thậm chí không thể bước vào sân lát đá của vương cung thánh đường.
Một nhóm các nhà khảo cổ và một vài nhóm du khách vẫn đến đây hằng ngày, băng qua những lối đi cùng với người Do Thái và Hồi giáo đến cầu nguyện tại các thánh địa chính của họ, cách đó vài trăm mét. Đối với các linh mục, tu sĩ nam nữ Kitô giáo, những người có thể dễ dàng nhận ra qua những bộ tu phục dài, những cuộc chạm trán đó ngày càng trở nên căng thẳng.
Nhưng bên trong nhà thờ, đặc biệt trong sự tĩnh lặng của màn đêm, bạn ở một mình với những suy tư của mình — và đối với các Kitô hữu, với một biểu tượng gần như hữu hình của giáo lý trung tâm của đức tin.
Bạn bị khóa bên trong một không gian mát lạnh, tối tăm, ngay tại nơi Chúa Giêsu đã phải chịu một hình thức hành hình tàn bạo bị đóng đinh trên thập giá. Thế nhưng, đối với các tín hữu, đây cũng chính là nơi trang sử đó được lật sang trang mới — nơi Người chiến thắng sự chết, để lại lời hứa về sự sống đời đời cho những ai tin.
Khi chúng tôi ngồi trên băng ghế bên dưới Nhà nguyện Canvê — đối diện với một linh mục trẻ 17 tuổi người Armenia đang trải qua một trong những đêm đầu tiên ở đây — tôi hỏi Cha Gaffurini liệu mầu nhiệm này còn tác động đến cha sau 15 năm hay không.
“Mười lăm năm?” cha đáp lại ngay. “Mầu nhiệm ấy vẫn sẽ tiếp tục tác động dù có sau 50 năm đi nữa.”
[Nguồn: cruxnow]
[Chuyển ngữ: TRI KHOAN 27/08/2026]
