Đức Thánh Cha Lêô XIV tại Algeria: “Hãy nhân rộng những ốc đảo hòa bình”
Đức Thánh Cha kêu gọi biến Địa Trung Hải và sa mạc Sahara thành những không gian gặp gỡ thay vì tuyệt vọng, đồng thời lên án những vi phạm luật pháp quốc tế và những cám dỗ của chủ nghĩa tân thực dân.
Exaudi Staff 13/04/2026
Trong ngày đầu tiên của chuyến tông du ba ngày tới Algeria, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã có bài phát biểu trước giới chức chính quyền, xã hội dân sự và ngoại giao đoàn quy tụ tại Trung tâm Hội nghị Djamaa el Djazair với sự hiện diện của khoảng 1.400 người. Sau cuộc gặp xã giao với Tổng thống Abdelmadjid Tebboune, Đức Thánh Cha đã đọc bài diễn văn tràn đầy hy vọng và quyết tâm, trong đó ngài tự giới thiệu ngài là một “người hành hương hòa bình” và nhắc lại mối tình cảm cá nhân với Algeria với tư cách một người con thiêng liêng của Thánh Augustinô.
“Tôi đến giữa anh chị em như một người hành hương hòa bình, khao khát được gặp gỡ dân tộc Algeria cao quý. Chúng ta là anh chị em, bởi vì chúng ta có cùng một Cha trên trời,” Đức Thánh Cha khẳng định, đồng thời làm nổi bật nền văn hóa gặp gỡ và hòa giải, lòng hiếu khách và cảm thức tôn giáo sâu sắc của họ. Ngài đặc biệt ca ngợi thực hành sadaka (bố thí), mà gốc từ của nó có nghĩa là “công lý”: “Không giữ lại cho riêng mình, nhưng chia sẻ những gì mình có, đó thực sự là vấn đề công lý. Người tích lũy của cải mà vẫn dửng dưng trước người khác là người bất công.” Ngài nói thêm: “Tầm nhìn về công lý này vừa đơn sơ vừa triệt để, bởi nó nhận ra hình ảnh Thiên Chúa nơi tha nhân. Một tôn giáo thiếu vắng lòng thương xót và một xã hội thiếu tình liên đới là một sự xúc phạm trước mặt Thiên Chúa.”
Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng sức mạnh thực sự của một quốc gia không nằm ở sự thống trị, mà ở sự cộng tác của mọi người vì ích chung. “Nhà cầm quyền không được mời gọi để thống trị, nhưng để phục vụ nhân dân và sự phát triển của họ. Hành động chính trị tìm thấy tiêu chuẩn nơi công lý, không có công lý thì không có hòa bình đích thực,” ngài khẳng định, đồng thời trích dẫn giáo huấn của Đức Bênêđictô XVI và Đức Phanxicô về một tiến trình toàn cầu hóa mang lại lợi ích cho tất cả mọi người và thúc đẩy sự tham gia vào các lĩnh vực xã hội, chính trị, kinh tế, đặc biệt là đối với những người bị gạt ra bên lề và giới trẻ.
Một trong những khoảnh khắc mạnh mẽ nhất của bài diễn văn là khi ngài nhắc đến địa thế độc đáo của Algeria, nằm giữa Địa Trung Hải và sa mạc Sahara. “Trong hàng thiên niên kỷ, biển cả và sa mạc đã là những nơi làm phong phú lẫn nhau giữa các dân tộc và các nền văn hóa. Khốn cho chúng ta nếu biến chúng thành những nghĩa trang nơi chính niềm hy vọng cũng chết đi!”, ngài thốt lên, “Chúng ta hãy giải thoát những kho tàng lịch sử và tương lai bao la này khỏi sự dữ. Hãy nhân rộng những ốc đảo hòa bình, tố cáo và loại bỏ những nguyên nhân của tuyệt vọng, và đấu tranh chống lại những kẻ trục lợi trên nỗi bất hạnh của người khác.” Ngài tuyên bố rằng việc trục lợi từ việc đầu cơ trên mạng sống con người với phẩm giá bất khả xâm phạm, là một hành vi phi pháp.
Đức Lêô XIV không né tránh những khó khăn của hiện tại: ngài lên án “những vi phạm liên tục luật pháp quốc tế” và “những cám dỗ của chủ nghĩa tân thực dân” đang đe dọa sự chung sống hòa bình. Ngài nói, “Không phải bằng cách nhân rộng những hiểu lầm và xung đột, nhưng bằng cách tôn trọng phẩm giá của mỗi người và cho phép mình được chạm đến bởi nỗi đau của người khác, anh chị em có thể trở thành những nhân vật chính của một tiến trình lịch sử mới, điều hôm nay trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết”. Ngài kêu gọi giáo dục về tư duy phản biện, tự do, lắng nghe và đối thoại, nhận ra nơi những người khác biệt là một bạn đồng hành chứ không phải là những mối đe dọa. “Chúng ta phải nỗ lực để chữa lành ký ức và hòa giải giữa những đối thủ trước đây,” ngài đề nghị.
Đức Thánh Cha cũng suy tư về những căng thẳng giữa chủ nghĩa cực đoan và trào lưu thế tục hóa đang ảnh hưởng đến xã hội Algeria và nhiều nơi khác: các biểu tượng tôn giáo có thể trở thành “ngôn ngữ phạm thượng của bạo lực và áp bức” hoặc “những dấu hiệu trống rỗng trong thị trường tiêu thụ bao la vốn không mang lại sự thỏa mãn.” Tuy nhiên, những sự phân cực phi lý này không làm chúng ta khiếp sợ: chúng là dấu chỉ cho thấy chúng ta đang sống trong “một kỷ nguyên phi thường của sự canh tân vĩ đại,” trong đó những ai giữ con trái tim mình được tự do và lương tâm tỉnh thức sẽ có thể kín múc từ các truyền thống thiêng liêng những cách nhìn mới về thế giới và một mục đích sống vững vàng.
Kết thúc bài diễn văn, Đức Lêô XIV lặp lại mong muốn của Giáo hội Công giáo trong việc đóng góp cho ích chung của Algeria, củng cố bản sắc của quốc gia này như một nhịp cầu giữa Bắc và Nam, Đông và Tây. Ngài cũng hướng sự chú ý đến giới trẻ, những người được mời gọi để mở rộng chân trời hy vọng cho tất cả mọi người.
Với thông điệp này, được đưa ra cùng ngày ngài đến viếng thăm Đài Tưởng niệm các Maqam Echahid, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã đưa ra lời kêu gọi rõ ràng và khẩn thiết từ Algeria: mong sao những sa mạc và biển cả trở thành nguồn mạch của sự sống, sự gặp gỡ và sự kỳ diệu, chứ không phải là những cảnh tượng của sự chết và sự bóc lột. Đây là một bài diễn văn mời gọi đọc chậm rãi, vì nó vang vọng như một âm hưởng của niềm hy vọng trong một thế giới đang khát khao những ốc đảo hòa bình.
Diễn văn của Đức Thánh Cha:
CHUYẾN TÔNG DU CỦA ĐỨC THÁNH CHA LÊÔ XIV
TỚI ALGERIA, CAMEROON, ANGOLA VÀ GUINEA XÍCH ĐẠO
(13–23 tháng 4 năm 2026)
GẶP GỠ GIỚI CHỨC CHÍNH QUYỀN, XÃ HỘI DÂN SỰ VÀ NGOẠI GIAO ĐOÀN
DIỄN VĂN CỦA ĐỨC THÁNH CHA LÊÔ XIV
Trung tâm Hội nghị “Djamaa el Djazair” (Algiers)
Thứ Hai, ngày 13 tháng 4 năm 2026
_____________________________
Thưa ngài Tổng thống,
thưa quý vị Chức trách và quý Thành viên Ngoại giao đoàn,
Thưa quý bà và quý ông,
Tôi vô cùng cảm ơn lời mời đến thăm Algeria, được gửi đến ngay từ khi bắt đầu thừa tác vụ Phêrô của tôi, và tôi xin cảm ơn sự đón tiếp nồng hậu của quý vị! Quý vị biết rằng, với tư cách là một người con thiêng liêng của Thánh Augustinô, tôi đã từng hai lần đến thăm Annaba: vào các năm 2004 và 2013. Tôi cảm tạ kế hoạch nhiệm màu trong sự quan phòng của Thiên Chúa đã sắp đặt cho tôi được trở lại nơi đây một lần nữa với tư cách là người Kế vị Thánh Phêrô. Tôi hiện diện giữa anh chị em như một người hành hương của hòa bình, khao khát được gặp gỡ dân tộc Algeria cao quý. Chúng ta là anh chị em, bởi vì chúng ta có cùng một Cha trên trời. Cảm thức tôn giáo sâu xa của dân tộc Algeria thúc đẩy một nền văn hóa gặp gỡ và hòa giải, mà chuyến viếng thăm của tôi cũng mong muốn trở thành một dấu chỉ cho điều đó. Trong một thế giới đầy những xung đột và hiểu lầm, chúng ta hãy gặp gỡ nhau và cố gắng thấu hiểu lẫn nhau, nhìn nhận rằng tất cả chúng ta là một gia đình! Ngày nay, tính đơn sơ của nhận thức này chính là chìa khóa để mở ra nhiều cánh cửa đang đóng kín.
Anh chị em thân mến, tôi cũng đến giữa giữa anh chị em như một chứng nhân cho hòa bình và niềm hy vọng mà thế giới đang khao khát mãnh liệt, và dân tộc anh chị em luôn tìm kiếm. Thật vậy, dân tộc anh chị em chưa bao giờ bị khuất phục trước những thử thách, bởi lẽ họ được thấm nhuần tinh thần đoàn kết, lòng hiếu khách và tính cộng đồng, được dệt nên trong cuộc sống hằng ngày của hàng triệu con người khiêm nhường và chính trực. Chính họ mới là những người thực sự mạnh mẽ, những người mà tương lai thuộc về: những người không để mình bị lóa mắt bởi quyền lực hay của cải, và những người từ chối hy sinh phẩm giá của đồng bào mình vì lợi ích cá nhân hay tập thể. Về điểm này, tôi đã được nghe từ nhiều người về việc dân tộc Algeria đã thể hiện lòng quảng đại lớn lao đối với đồng bào cũng như người nước ngoài. Thái độ này phản ánh một lòng hiếu khách bén rễ sâu xa trong các cộng đồng người Ả Rập và Berber, một nghĩa vụ thiêng liêng mà chúng ta hy vọng tìm thấy ở khắp nơi như một giá trị xã hội nền tảng.
Tương tự, việc bố thí (sadaka) là một thực hành phổ biến và tự nhiên nơi anh chị em, ngay cả đối với những người có điều kiện hạn chế. Từ ngữ sadaka cũng có thể mang nghĩa là công lý, theo nghĩa rằng chúng ta không giữ mọi thứ cho riêng mình, nhưng chia sẻ những gì mình có như một vấn đề của công lý. Người tích lũy của cải mà vẫn dửng dưng trước người khác là người bất công. Tầm nhìn này về công lý vừa đơn sơ vừa triệt để, vì nó nhận ra hình ảnh Thiên Chúa nơi tha nhân. Thật vậy, một tôn giáo thiếu vắng lòng thương xót và một xã hội thiếu tình liên đới là sự xúc phạm trước mặt Thiên Chúa. Thế nhưng, nhiều xã hội tự coi mình là tiến bộ lại đang ngày càng lún sâu vào sự bất bình đẳng và loại trừ. Châu Phi hiểu quá rõ rằng những con người và tổ chức thống trị người khác sẽ phá hủy thế giới, nơi Đấng Tối Cao đã tạo dựng để tất cả chúng ta có thể cùng chung sống.
Những trải nghiệm khó khăn mà anh chị em đã phải đối mặt trong suốt lịch sử mang lại cho đất nước anh chị em một cái nhìn đặc biệt quan trọng về sự cân bằng quyền lực toàn cầu. Nếu anh chị em có thể gắn kết vào cuộc đối thoại về mối quan tâm của tất cả mọi người và thể hiện tình liên đới với những đau khổ của rất nhiều quốc gia gần xa, thì khi đó anh chị em sẽ có thể góp phần vừa hình dung vừa mang đến nền công lý lớn hơn giữa các dân tộc. Qua việc tôn trọng phẩm giá của mọi người và cho phép mình rung động trước nỗi đau của người khác, anh chị em chắc chắn có thể trở thành những nhân vật chính của một chương mới trong lịch sử, thay vì nhân rộng những hiểu lầm và xung đột. Ngày nay, điều này trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết trước những vi phạm liên tục luật pháp quốc tế và những khuynh hướng tân thực dân.
Các vị tiền nhiệm của tôi nhận thức rõ về tầm quan trọng mang tính thời đại của thách đố này. Đức Bênêđictô XVI đã nhận định rằng: “các tiến trình toàn cầu hóa, nếu được hiểu và định hướng cách đúng đắn, sẽ mở ra khả năng chưa từng có cho việc tái phân phối của cải trên quy mô toàn thế giới; tuy nhiên, nếu bị định hướng sai lạc, chúng có thể dẫn đến sự gia tăng nghèo đói và bất bình đẳng, thậm chí có thể châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng toàn cầu” (Thông điệp Caritas in Veritate, 42). Đức Thánh Cha Phanxicô, dựa trên kinh nghiệm phong phú của ngài về những căng thẳng tại các quốc gia Nam bán cầu, đã làm nổi bật tầm quan trọng của những điều chỉ có thể hiểu được từ các vùng ngoại vi của những trung tâm quyền lực và quyết định lớn. Đức Thánh Cha Phanxicô viết: “Điều cần thiết là một mô hình tham gia xã hội, chính trị và kinh tế ‘có thể bao gồm các phong trào bình dân và tiếp sinh lực cho các cơ cấu quản trị địa phương, quốc gia và quốc tế với dòng năng lượng đạo đức xuất phát từ việc đưa những người bị gạt ra bên lề vào công cuộc xây dựng một vận mệnh chung’” (Thông điệp Fratelli Tutti, 169).
Do đó, tôi thúc giục anh chị em, những người đang nắm giữ các vị trí thẩm quyền tại quốc gia này, đừng sợ viễn cảnh đó, nhưng hãy thúc đẩy một xã hội dân sự đầy sức sống, năng động và tự do, trong đó đặc biệt là giới trẻ được công nhận là những người có khả năng góp phần mở rộng chân trời hy vọng cho tất cả mọi người. Sức mạnh thực sự của một dân tộc nằm ở sự cộng tác của mọi người trong việc theo đuổi ích chung. Nhà cầm quyền được mời gọi không phải để thống trị, nhưng để phục vụ nhân dân và thúc đẩy sự phát triển của họ. Vì thế, hành động chính trị tìm thấy tiêu chuẩn định hướng nơi công lý, nếu không có công lý thì không thể có hòa bình đích thực, và được biểu lộ qua việc thúc đẩy các điều kiện công bằng và xứng hợp cho tất cả mọi người. Giáo hội Công giáo cũng vậy, qua các cộng đoàn và các sáng kiến của mình, cũng mong muốn đóng góp vào ích chung của Algeria, củng cố bản sắc đặc thù của quốc gia này như một nhịp cầu giữa Bắc và Nam, cũng như giữa Đông và Tây.
Địa Trung Hải một bên, và sa mạc Sahara một bên, đại diện cho những giao lộ địa lý và tinh thần có ý nghĩa vô cùng to lớn. Nếu chúng ta đi sâu vào lịch sử của chúng, thoát khỏi những sự giản lược hay hệ tư tưởng, chúng ta sẽ khám phá ra các kho tàng nhân loại bao la ẩn giấu nơi đó. Vì biển cả và sa mạc đã là những nơi làm phong phú lẫn nhau giữa các dân tộc và các nền văn hóa trong suốt hàng thiên niên kỷ. Khốn cho chúng ta nếu biến chúng thành những nghĩa trang, nơi chính niềm hy vọng cũng chết đi! Chúng ta hãy giải thoát những kho tàng vĩ đại này của lịch sử và tương lai khỏi sự dữ! Hãy nhân rộng những ốc đảo hòa bình; hãy tố cáo và loại bỏ những nguyên nhân của tuyệt vọng; và hãy chống lại những kẻ trục lợi trên nỗi bất hạnh của đồng loại! Vì những khoản lợi nhuận của những kẻ bóc lột mạng sống con người, vốn có phẩm giá bất khả xâm phạm, là bất chính. Vậy, chúng ta hãy hiệp nhất sức mạnh, năng lượng tinh thần, trí tuệ và nguồn lực, để đất và biển có thể trở thành những nơi của sự sống, của gặp gỡ và sự kỳ diệu. Ước chi vẻ đẹp hùng vĩ của chúng chạm đến con tim chúng ta; ước chi sự bao la vô tận của chúng thôi thúc chúng ta suy tư về tính siêu việt. Địa Trung Hải, Sahara và bầu trời bao la phía trên chúng thì thầm với chúng ta rằng thực tại vượt trên chúng ta từ mọi phía, rằng Thiên Chúa thực sự cao cả, và mọi sự đều sống trong sự hiện diện nhiệm mầu của Người.
Sự thấu suốt này mang lại những kết quả to lớn cho hiểu biết của chúng ta về thực tại, nhưng ngày nay nhiều người lại đánh giá thấp tầm quan trọng của nó. Quan sát kỹ hơn, xã hội Algeria cũng không xa lạ với sự căng thẳng giữa cảm thức tôn giáo và đời sống hiện đại. Tại đây, cũng như trên toàn thế giới, những động lực đối nghịch của chủ nghĩa cực đoan và trào lưu thế tục hóa có xu hướng thể hiện rõ rệt, khiến nhiều người đánh mất cảm thức đích thực về Thiên Chúa và về phẩm giá của mọi thụ tạo của Người. Hậu quả là, các biểu tượng và ngôn ngữ tôn giáo có thể, về một mặt trở thành những ngôn ngữ phạm thượng của bạo lực và áp bức, hoặc đàng khác, là những dấu hiệu trống rỗng trong thị trường tiêu thụ khổng lồ vốn không đem lại sự thỏa mãn.
Tuy nhiên, những sự phân cực phi lý này không được làm chúng ta nản lòng. Phải đối diện với chúng bằng trí tuệ. Chúng là dấu chỉ cho thấy chúng ta đang sống trong một thời điểm phi thường của sự canh tân vĩ đại, trong đó những ai giữ cho con tim mình được tự do, và lương tâm tỉnh thức, có thể kín múc từ các truyền thống thiêng liêng và tôn giáo vĩ đại những cách nhìn mới về thế giới và một mục đích sống vững vàng. Chúng ta phải giáo dục con người về tư duy phản biện và tự do, về sự lắng nghe và đối thoại, và về sự tin tưởng hướng dẫn chúng ta nhận ra nơi những người khác biệt là một bạn đồng hành chứ không phải là những mối đe dọa. Chúng ta phải cùng nhau làm việc hướng tới việc chữa lành ký ức và hòa giải giữa những đối thủ trước đây. Đây là món quà mà tôi ước mong cho anh chị em, cho Algérie và cho toàn thể người dân nơi đây, và tôi khẩn cầu muôn phúc lành của Đấng Tối Cao đổ xuống trên anh chị em.
[Nguồn: exaudi]
[Chuyển Việt ngữ: TRI KHOAN 14/4/2026]
