Vatican nỗ lực chống lại sự lan truyền hình ảnh ‘deepfake’ về Đức Giáo hoàng Lêô XIV

Vatican nỗ lực chống lại sự lan truyền hình ảnh ‘deepfake’ về Đức Giáo hoàng Lêô XIV

Bức ảnh được tạo bằng trí tuệ nhân tạo (AI) cho thấy Đức Giáo hoàng Lêô XIV dường như bị ngã trên bậc tam cấp bên ngoài Vương cung thánh đường Thánh Phêrô đã lan truyền trên mạng vào tháng 6. | Credit: CNA/Screenshot

Hannah Brockhaus

Vatican City, 25 tháng 9, 2025 / 09:57 am

Bạn đã nghe Đức Thánh Cha Lêô XIV nói gì về Charlie Kirk hay Tổng thống Donald Trump chưa? Rồi những suy nghĩ của ngài về cuộc Quang lâm, hay việc hỏa táng có được phép hay không?

Đây chỉ là một vài chủ đề mà vị giáo hoàng dường như đã nói rất dài dòng trong các video xuất hiện hằng ngày trên mạng xã hội. Vấn đề là các video này không có thật, và Vatican đang chật vật để ngăn chặn sự lan truyền của chúng.

Nhóm truyền thông của Vatican cho biết họ đã báo cáo hàng trăm tài khoản, chủ yếu trên YouTube, đăng tải các video giả mạo, được tạo ra bằng AI — được gọi là deepfake — về Đức Giáo hoàng Lêô kể từ khi ngài bắt đầu triều đại giáo hoàng. Nhưng đó là một cuộc chiến đầy cam go khi các tài khoản, những video và hình ảnh mới xuất hiện nhanh chóng chẳng kém những cái cũ bị gỡ bỏ.

Bộ Truyền thông Tòa Thánh cho biết trong một thông cáo gửi cho CNA: “Chúng ta đang chứng kiến sự bùng nổ theo cấp số nhân của một loạt các kênh YouTube với những video giả, tất cả đều tương tự nhau, một số nói bằng giọng của Đức Lêô XIV, một số khác bằng giọng của các người phiên dịch, lại có những bản khác thì nói ở ngôi thứ ba. Tất cả đều sử dụng trí tuệ nhân tạo để khiến đức giáo hoàng nói những điều ngài chưa từng nói.”

Một tìm kiếm với từ khóa “Pope Leo” trên YouTube đã cho ra hàng chục video giả về Đức Thánh Cha, được cho là đưa ra những tuyên bố về những điều có vẻ hợp lý, như suy tư về Thánh Thể, cho đến những điều khó tin, như tuyên bố việc ngài từ nhiệm.

Hầu hết các video này chỉ có vài trăm lượt xem, nhưng một số deepfake đã bắt đầu lan truyền mạnh. Một video dài 25 phút tuyên bố rằng đức giáo hoàng đã phá vỡ sự im lặng của ngài về vụ sát hại Charlie Kirk đã thu hút hơn 445.000 lượt xem chỉ trong bảy ngày đầu sau khi được đăng tải.

Một trong những video giả đầu tiên lan truyền mạnh sau cuộc bầu chọn Đức Lêô cho thấy giáo hoàng đang đọc một tuyên bố lên án chủ nghĩa thực dân và ca ngợi tổng thống lâm thời của Burkina Faso, Đại úy Ibrahim Traoré, một nhà lãnh đạo quân sự lên nắm quyền trong một cuộc đảo chính năm 2022. CNA và hãng tin chính thức Vatican News đã đăng tải các bài viết kiểm chứng để cảnh báo độc giả về thông tin sai lệch này. Video dài 36 phút, được đăng tải ngay sau cuộc bầu bầu chọn giáo hoàng vào tháng 5, đã nhận được ít nhất một triệu lượt xem trước khi YouTube xóa tài khoản đã đăng tải nó.

Bản tin email hàng tháng của Bộ Truyền thông Tòa Thánh cảnh báo độc giả về sự lan truyền các video giả về Đức Giáo hoàng Lêô XIV trên mạng. Credit: Dicastery for Communication/Screenshot

Deepfake

Thuật ngữ "deepfake," được đặt ra chưa đầy một thập kỷ trước, dùng để chỉ các video, ảnh hoặc bản ghi âm đã bị chỉnh sửa để cho thấy một người đang làm hoặc nói những điều mà họ chưa bao giờ nói hoặc làm.

Dĩ nhiên, Đức Lêô không phải là vị Giáo hoàng đầu tiên có hình ảnh bị chỉnh sửa trong các video. Năm 2015, người dẫn chương trình truyền hình Ellen Degeneres đã chia sẻ một video trong chương trình của chị cảnh Đức Phanxicô kéo một tấm khăn trắng bên dưới các cây nến trên bàn thờ. Một bức ảnh chụp Đức Phanxicô mặc một áo khoác phao trắng dài lan truyền mạnh trên mạng vào năm 2023.

Với công nghệ phát triển nhanh chóng để tạo ra những hình ảnh ngày càng chân thực hơn, người xem vô tình bị đánh lừa khi nhầm lẫn điều hư cấu với sự thật là điều có thể thông cảm.

Chính Đức Thánh Cha Lêô gần đây đã kể lại một ví dụ về sự nhầm lẫn như vậy. Trong một cuộc phỏng vấn với nữ ký giả Elise Ann Allen, Đức Thánh Cha kể lại sự ngạc nhiên của ngài khi có một người quen lo lắng hỏi thăm sức khỏe của ngài. Các bức ảnh được tạo ra bằng AI về giáo hoàng dường như đang ngã từ một cầu thang bên ngoài Vương cung thánh đường Thánh Phêrô đã lan truyền trên internet vào tháng 6. Đức Lêô nói rằng những ảnh đó, vốn đã bị trang web kiểm chứng sự thật Snopes để ý đến, “quá chân thực đến nỗi họ nghĩ đó là tôi.”

Nhóm truyền thông của Vatican đã cảnh báo về sự bùng phát các deepfake trong bản tin email hàng tháng vào tháng 8 và mời gọi độc giả báo cáo các bài đăng và video đáng ngờ cho Bộ.

Bản tin cho biết: “Thật đáng buồn, Bộ của chúng tôi nhận được hàng chục báo cáo mỗi ngày về các tài khoản giả mạo sử dụng hình ảnh và giọng nói của Đức Thánh Cha một cách hết sức chân thực, sử dụng trí tuệ nhân tạo để khiến Đức Thánh Cha nói những lời ngài chưa bao giờ thốt ra, để thể hiện ngài trong những hoàn cảnh ngài chưa bao giờ thực sự ở trong đó.”

Bản tin tiếp tục: “Phần lớn thời gian của chúng tôi dành cho việc báo cáo, vô hiệu hóa và yêu cầu gỡ bỏ các tài khoản này. Với khối lượng tài liệu giả mạo khổng lồ, việc công khai bác bỏ từng trường hợp là điều không thể.”

Thông cáo của Bộ gửi CNA cho biết rằng Vatican không chỉ báo cáo các tài khoản giả mạo cho các nền tảng mà còn “đang nỗ lực nâng cao nhận thức của công chúng về hiện tượng mới này. Chúng tôi tin rằng việc đầu tư vào khả năng hiểu biết về truyền thông là điều cần thiết.”

Vatican cũng nhắc nhở độc giả chỉ nên tin tưởng vào các nguồn chính thức, chẳng hạn như các trang web của Vatican, để kiểm chứng trích dẫn: “Nếu không có ở đó, thì rất có thể đó là giả.”

[Nguồn: catholicnewsagency]

[Chuyển Việt ngữ: TRI KHOAN 26/9/2025

Đưa mạng xã hội đến Ngai Toà Phêrô

Đưa mạng xã hội đến Ngai Toà Phêrô

Antoine Mekary | ALETEIA

Anna Kurian

25/09/25

Giờ đây, chúng ta có một vị giáo hoàng từng đích thân hoạt động trên nhiều nền tảng mạng xã hội trước khi được bầu chọn. Sự quen thuộc công nghệ của ngài đã cho biết về giáo huấn của ngài.

Trước khi được bầu chọn là vị giáo hoàng thứ 267 của Giáo hội Công giáo, Đức Hồng y Robert Francis Prevost đã có một tài khoản cá nhân trên nền tảng X (trước đây là Twitter). Do đó, ngài trở thành vị giáo hoàng đầu tiên trong lịch sử trực tiếp hoạt động trên mạng xã hội.

Kể từ khi được bầu chọn, ngài đã nhiều lần lên tiếng về mạng xã hội, nhấn mạnh cả những cơ hội lẫn nguy cơ của cuộc cách mạng kỹ thuật số.

Vị tiền nhiệm của ngài, Đức Thánh Cha Phanxicô, thường thừa nhận rằng ngài không theo kịp với các mạng xã hội và những phương tiện truyền thông hiện đại. Ngược lại, Đức Thánh Cha Lêô XIV rất quen thuộc với internet và điện thoại di động.

Một người bạn thân của ngài chia sẻ với chúng tôi vào ngày 14 tháng 9, ngày Đức Thánh Cha tròn 70 tuổi: “Tôi viết tin nhắn chúc mừng sinh nhật ngài, và ngài trả lời tin nhắn WhatsApp của tôi chỉ trong vòng một phút.”

Trong cuốn tiểu sử về Đức Lêô XIV (do Loyola Press xuất bản), chuyên gia Vatican Christopher White cũng kể lại một giai thoại tương tự. Vào thời điểm công bố Habemus Papam (Chúng ta có giáo hoàng), Cha Joseph Farrell, một linh mục dòng Augustinô thân thiết với Đức Robert Prevost, đã bị báo giới dồn dập xin phỏng vấn. Khi một ký giả hỏi về đội bóng chày yêu thích của vị giáo hoàng – Cubs hay White Sox? – Cha đã nhắn tin trực tiếp hỏi Đức Giáo hoàng để cho chắc. Và câu trả lời đến liền sau đó: “Tin nhắn duy nhất một từ đến từ vị tân giáo hoàng: Sox.”

Một sự thay đổi của kỷ nguyên

Không chỉ là những giai thoại, các “cuộc trò chuyện (chat) của Giáo hoàng” này cho thấy một sự thay đổi của thời đại. Theo nữ ký giả người Mỹ Elise Ann Allen, người đã thực hiện cuộc phỏng vấn đầu tiên của triều đại giáo hoàng, Đức Thánh Cha Lêô XIV chính là “vị giáo hoàng của thế kỷ 21.”

Chị chia sẻ với Aleteia: “Ngài hiểu văn hóa hiện đại vì ngài đang sống và tương tác bằng các phương tiện truyền thông đó. Ngài là vị giáo hoàng đầu tiên đã có tài khoản mạng xã hội hoạt động và tự mình sử dụng chúng trước khi được bầu chọn,” chị dẫn chứng các nền tảng như Twitter, Messenger và Facebook.

Chị nói thêm, Đức Thánh Cha Lêô XIV không chỉ kết nối trực tuyến mà còn “kết nối với thực tại của những gì đang diễn ra ngày nay.” Theo chuyên gia Vatican, vị giáo hoàng là “nhà truyền giáo chúng ta cần cho thời đại kỹ thuật số ngày nay.”

Chị cho rằng, ngài “hiểu rõ tầm quan trọng của việc Giáo hội phải có tiếng nói trong cuộc thảo luận này” và phải bảo vệ phẩm giá con người trong bối cảnh phát triển công nghệ. Khi ngài nói về chủ đề này, lời của ngài “gây được tiếng vang” vì ngài có “kinh nghiệm” trong lãnh vực đó.

Một vị giáo hoàng của cuộc cách mạng kỹ thuật số

“Cuộc cách mạng kỹ thuật số” đang diễn ra là một trong những lý do khiến ngài Robert Francis Prevost chọn tước hiệu Giáo hoàng Lêô XIV, tiếp nối bước chân của Đức Thánh Cha Lêô XIII là cha đẻ của học thuyết xã hội của Giáo hội và là vị “giáo hoàng của giai cấp lao động.”

Vào buổi tối được bầu chọn, ông Matteo Bruni, Giám đốc Phòng Báo chí Tòa Thánh, cho biết Đức Lêô XIV đã chọn tước hiệu của ngài khi nghĩ đến những người lao động “trong thời đại trí tuệ nhân tạo.”

Đức Hồng y Ladislav Nemet, Tổng Giám mục Belgrade, người ngồi cạnh vị tân Giáo hoàng trong bữa tối sau khi được bầu chọn, cũng tường thuật lại lời giải thích này: “Ngài nói [...] rằng chúng ta đang ở giữa một cuộc cách mạng mới. Thời của Đức Lêô XIII, đó là cuộc cách mạng công nghiệp; còn bây giờ chúng ta đang ở trong cuộc cách mạng kỹ thuật số.”

Vị hồng y người Serbia lưu ý: “Ngày nay, cũng như thời của Đức Lêô XIII, có vấn đề về việc làm – vì việc số hóa dẫn đến sự cắt giảm nhân lực lao động.”

Những dè dặt của Đức Lêô XIV về trí tuệ nhân tạo

Trong cuộc phỏng vấn với chị Allen, Đức Lêô XIV bày tỏ sự phản đối của ngài trước một số cách sử dụng trí tuệ nhân tạo. Ngài tiết lộ rằng ngài từng nhận được một đề xuất tạo ra một “vị giáo hoàng ảo”, cho phép bất kỳ ai cũng có thể diện kiến trực tuyến và nhận được câu trả lời cho các câu hỏi của họ.

“Và tôi nói: ‘Tôi sẽ không bao giờ cho phép điều đó.’ Nếu có ai đó không nên được mô phỏng bằng một hình đại diện (avatar), thì tôi cho rằng Giáo hoàng là người đứng đầu trong danh sách đó,” ngài khẳng định.

Đấng kế vị Thánh Phêrô cũng kể lại rằng một người đối thoại với ngài gần đây đã bày tỏ lo lắng cho sức khỏe của ngài. “Tôi nói, ‘À, tôi ổn, tại sao thế?’ ‘Ôi, người đã bị té ngã từ bậc tam cấp xuống.’ Tôi nói, ‘không, tôi đâu có ngã,’ nhưng có một video ở đâu đó mà họ đã tạo ra một vị giáo hoàng ảo, là tôi, đang ngã từ các bậc tam cấp xuống khi tôi đang đi đâu đó, và dường như nó quá chân thực đến nỗi họ nghĩ đó là tôi.”

Thứ Bảy tuần trước, Đức Lêô XIV đã yêu cầu các nhà thần học chia sẻ suy nghĩ của họ về “thế giới phức tạp của trí tuệ nhân tạo,” nhắc nhở họ rằng phẩm giá con người là “không thể dung hòa với một người máy kỹ thuật số.”

Những thuật toán so với các mối quan hệ chân thành

Khi gặp gỡ gần một triệu bạn trẻ vào ngày 2 tháng Tám trong dịp Năm Thánh Giới trẻ tại Tor Vergata, Đức Giáo hoàng đã nhìn thấy “một cơ hội phi thường” trong sự phát triển của internet và mạng xã hội. Nhưng ngài cảnh báo Thế hệ Z về “chủ nghĩa thương mại và lợi ích” có thể ẩn sau những công cụ này và cuối cùng biến con người thành những “hàng hóa.”

Vị lãnh đạo Giáo hội Công giáo nói: “Ngày nay, có những thuật toán nói cho chúng ta biết nên xem gì, nên nghĩ gì và bạn bè của chúng ta nên là ai. Chỉ có những mối tương quan chân thành và những kết nối bền vững mới có thể xây dựng một cuộc sống tốt đẹp.”

Vài ngày trước đó, khi gặp gỡ một ngàn người Công giáo có ảnh hưởng, Đức Lêô XIV đã mời gọi họ đừng chỉ dừng lại ở việc sản xuất nội dung, mà hãy tạo ra “một cuộc gặp gỡ của các tâm hồn.”

[Nguồn: aleteia]

[Chuyển Việt ngữ: TRI KHOAN 26/9/2025]