I.Media
10/05/26
Đức Tổng Giám mục Algiers suy tư về chuyến tông du lịch sử của Đức Thánh cha đến quê hương của Thánh Augustinô tại Bắc Phi, nêu rõ nhãn quan vững vàng của ngài về nền hòa bình toàn cầu và sự hiệp nhất Giáo hội.
Một con người "đáng tin cậy và kiên định", nói năng “không quanh co”, và có khả năng trở thành biểu tượng hiệp nhất Giáo hội Công giáo nhờ "sự khôn ngoan táo bạo" của ngài: đó là cách Đức Hồng y Jean-Paul Vesco mô tả về Đức Thánh cha Lêô XIV. Một năm sau khi tham dự Mật nghị Hồng y, Đức Tổng Giám mục Algiers, người đã nghênh đón Đức Thánh cha đến thăm Algeria tháng Tư vừa qua, chia sẻ với I.Media những suy tư về chuyến đi lịch sử này. Ngài cũng trình bày quan điểm riêng về vị “Giáo hoàng đang ngày càng định hình rõ nét” và là người “sẽ làm chúng ta ngạc nhiên,” như ngài quả quyết.
Một chuyến thăm có tác động to lớn
Chỉ ít ngày sau chuyến thăm Algeria, Đức Hồng y đánh giá thế nào về thời gian Đức Thánh Cha hiện diện tại đây?
ĐHY Vesco: Điều làm tôi kinh ngạc là sự kiện này đã có một tác động rất lớn đối với người dân Algeria, đối với toàn thể dân chúng Algeria. Tôi đã hy vọng về cuộc gặp gỡ giữa một vị giáo hoàng và người dân Algeria từ rất lâu rồi. Dĩ nhiên, không có những cuộc bách bộ giữa đám đông như ở các quốc gia khác; đó hoàn toàn không phải là mục đích của chuyến đi.
Ngược lại, truyền thông đã dành sự quan tâm rất lớn. Mọi sự kiện đều được phát sóng trực tiếp, kể cả trên kênh truyền hình quốc gia. Người dân Algeria đã theo dõi; tại mỗi ngôi làng, họ đã sống trọn hai ngày theo nhịp điệu của chuyến viếng thăm. Tôi đã không nhận ra mức độ sâu rộng của điều đó. Cho đến tận hôm nay, tôi vẫn liên tục nhận được liên lạc từ những người muốn bày tỏ lời cảm ơn. Có người nói với tôi: “Khi nhìn ngài rời đi sau hai ngày, con có cảm giác như đang tiễn một người bạn.”
Chuyến đi này có đánh dấu một giai đoạn mới trong tiến trình đối thoại giữa người Hồi giáo và cộng đồng Kitô giáo nhỏ bé tại đây không?
ĐHY Vesco: Tôi muốn nói rằng chuyến đi này đã mang lại một niềm tự hào, sự cởi mở và lòng biết ơn. Tất cả những suy tư tôi được nghe, tất cả những thông điệp tôi nhận được, đều đi theo cùng một hướng: "Ngài đã đến thăm chúng ta". Họ không nói: "Các bạn có vui không?" Toàn bộ sự khác biệt nằm ở giữa chữ "các bạn" và "chúng ta" này. Điều đó hết sức tích cực, và tôi nghĩ rằng, theo một nghĩa nào đó, cuộc hành trình thực sự bắt đầu từ lúc Đức Giáo hoàng rời đi. Chúng tôi đã cùng nhau hoàn thành một điều sẽ trở thành cột mốc lịch sử trong đời sống của đất nước này.
Khi tôi hỏi Đức Hồng y Cristobal López Romero, Tổng Giám mục Rabat, về đánh giá của ngài đối với chuyến thăm Maroc của Đức Giáo hoàng Phanxicô, ngài nói rằng chúng ta không nên mong đợi “một cuộc cách mạng, nhưng là một sự tiến triển.” Và đó chính là điều mà chúng ta có quyền hy vọng.
Một thông điệp về hòa bình và tình huynh đệ
Theo Đức Hồng y, đâu là thông điệp chính mà Đức Lêô XIV đã để lại cho Algeria?
ĐHY Vesco: Tôi xin đề cập đến hai khoảnh khắc đặc biệt mạnh mẽ. Khoảnh khắc thứ nhất diễn ra tại Đài tưởng niệm các vị Tử đạo. Đức Thánh cha không hành động như bất kỳ một vị nguyên thủ quốc gia nào với việc đặt vòng hoa trong thinh lặng. Ngài đã trực tiếp ngỏ lời với người dân tại địa điểm mang tính biểu tượng rất cao này của nền độc lập, và ngài đã nói những lời rất mạnh mẽ, mà theo tôi, chưa từng có một người nước ngoài nào nói ra.
Ngài nhìn nhận tầm quan trọng của cuộc đấu tranh giành độc lập của Algeria, đồng thời cảnh báo rằng cuộc đấu tranh đó phải dẫn đến sự bình an trong tâm hồn, là điều chỉ có thể đạt qua việc tha thứ đầy khó khăn. Ngài nói thêm rằng chúng ta không thể tiếp tục chồng chất xung đột lên xung đột. Tôi nghĩ đất nước này cần được nghe những lời ấy, những lời nhìn nhận cuộc đấu tranh giành độc lập của họ và giá trị của lịch sử họ.
Khoảnh khắc thứ hai là chuyến viếng thăm Đền thờ lớn Hồi giáo Algiers. Chúng tôi đã không chọn tổ chức một hội nghị Hồi giáo–Kitô giáo, mà đơn giản là trải nghiệm một giây phút của lòng hiếu khách thiêng liêng.
Đức Giáo hoàng và vị viện trưởng, hai con người trong y phục trắng, đứng vai kề vai… từ xa, anh không thể phân biệt ai là người Hồi giáo và ai là người Kitô hữu. Khung cảnh ấy đã tự nói lên tất cả. Thế giới đang cần điều này; đối với tôi, đó là một cử chỉ tối hậu.
Xin kể một chi tiết nhỏ: sau khi đi qua sảnh cầu nguyện của đền thờ, liền có cuộc chụp ảnh. Tôi đứng bên trái vị viện trưởng, và bất chợt ngài nắm lấy tay tôi. Trước hàng loạt máy ảnh, không một chút phô trương, ngài nắm tay tôi suốt hai phút. Điều đó thật ấn tượng.
Sau khi Đức Giáo hoàng rời đi, tôi đã gửi tới ngài viện trưởng một thông điệp để cảm ơn sự đón tiếp và cử chỉ mà ngài đã dành cho tôi. Ngài hồi đáp bằng một lá thư, mà tiêu đề bằng tiếng Ả Rập ghi rằng: “Kính gửi Đức Hồng y, người anh em Jean-Paul Vesco.” Những cử chỉ ấy minh chứng cho sự chân thật của những gì đã được trải nghiệm giữa Đức Thánh cha và vị viện trưởng.
Một vị Giáo hoàng đáng tin cậy và đầy quan tâm
Đức Hồng y đã có nhiều ngày ở gần bên Đức Giáo hoàng. Theo Đức Hồng y, điều gì nổi bật nhất nơi con người và phong thái của ngài?
ĐHY Vesco: Tôi cảm nhận ngài vô cùng ân cần, luôn gần gũi trong từng cử chỉ và từng khoảnh khắc. Ngài không phải là người bộc lộ cảm xúc mạnh mẽ, nhưng lại rất tinh tế trong quan sát. Điều đó rất rõ ràng, và anh cũng có thể cảm nhận được điều đó qua cách ngài nhìn mọi người, qua cách ngài mỉm cười với họ. Ánh mắt của Đức Thánh Cha Lêô rất đặc biệt. Nó vừa dịu dàng vừa đầy nhân từ.
Một số người cho rằng chuyến đi đến châu Phi là bước ngoặt của triều đại giáo hoàng này. Đức Hồng y có đồng tình với nhận định đó không?
ĐHY Vesco: Không. Tôi nghĩ Đức Robert Prevost không phải là con người của những bước ngoặt. Ngài là một người rất thẳng thắn theo tất cả ý nghĩa của từ này. Tôi không thấy một bước ngoặt nào theo nghĩa có sự thay đổi trong các hành động hay cử chỉ của ngài.
Chuyến đi này đã bộc lộ chính vị Giáo hoàng như ngài vốn là ngay từ ngày đầu tiên. Ngài là một vị Giáo hoàng đang ngày càng định hình rõ nét. Ngài là người có những bước đi lớn, là người học hỏi rất nhanh. Bây giờ, ngài đã thẳng thắn hơn nhiều, phản ứng nhanh nhạy hơn nhiều trong các cuộc gặp gỡ với đám đông. Anh cũng cảm nhận được rằng ngài đang thể hiện một lập trường ngày càng vững chắc đối với vấn đề hòa bình và công lý.
Vị tiền nhiệm của ngài, Đức Phanxicô, đã biến tính cách khó đoán trước thành một cách sống Tin Mừng, điều mà đôi khi có thể tạo ra những xáo trộn — đôi khi lại là những xáo trộn hữu ích. Tôi nghĩ Đức Lêô XIV sẽ ngược lại. Ngài rất đáng tin cậy và kiên định. Ngài nói những gì ngài làm; ngài làm những gì ngài nói. Đó chính là những gì đã diễn ra trong chuyến đi tới Algeria này.
Vào ngày ngài được tuyển chọn, khi tôi nói với ngài rằng ngày 8 tháng 5 là lễ các Chân phước Tử đạo của Algeria, và tôi hy vọng ngài sẽ là vị giáo hoàng đầu tiên đến thăm đất nước này, ngài đáp lại: "Nếu được mời, tôi sẽ rất vui lòng đến". Vài ngày sau, tôi được biết trong buổi tiếp kiến ngoại giao đoàn, ngài đã ngỏ lời với Đại sứ Algeria tại Tòa thánh rằng ngài mong muốn được đến thăm đất nước này. Thư mời được chuẩn bị ngay lập tức. Đó chính là phong cách của Đức Lêô XIV.
Một con người của sự hiệp nhất và tổng hợp
Đức Hồng y là một trong các hồng y tham dự mật nghị đã bầu chọn ngài cách đây một năm. Đức Hồng y nhìn nhận năm đầu tiên của triều đại giáo hoàng này như thế nào?
ĐHY Vesco: Rõ ràng năm đầu tiên này đã được theo dõi rất sát sao. Chúng tôi đã chứng kiến ngài trở thành Giáo hoàng ngay trước mắt mình. Tôi rất ấn tượng bởi cách ngài khoác lên mình “phẩm phục giáo hoàng.”
Ngài có sự khiêm nhường đặc biệt, đón nhận những gì được trao đến cho mình như là trách vụ của một vị Giáo hoàng. Nhưng dần dần, ngài đang thực hiện điều đó theo cách riêng của ngài. Đó là một khối công việc khổng lồ khi đảm nhận một vị trí như vậy, mà đã có thể an định vững vàng như thế trong vai trò.
Không phải là tiết lộ bí mật khi nói rằng mật nghị đã chọn một chân dung phù hợp với ước ước muốn thầm kín của các hồng y là nhìn thấy Giáo hội tiến tới sự hiệp nhất lớn hơn. Rõ ràng, trong chính con người và những gì ngài làm, Đức Lêô XIV là một con người của sự hiệp nhất. Nhưng ngài không phải là người của những thỏa hiệp; đúng hơn, ngài là người của những tổng hợp.
Sự khôn ngoan táo bạo cho một thế giới phức tạp
Đức Hồng y hình dung những năm sắp tới như thế nào?
ĐHY Vesco: Từ sâu thẳm tâm hồn, ngài là một vị Giáo hoàng của hòa bình, người sẽ tiếp tục tiến bước trong một thế giới ngày càng phức tạp, ngày càng nguy hiểm — một thế giới có thể bùng nổ bất cứ lúc nào. Và trong thế giới đó, ngài đại diện cho một vị Giáo hoàng vững vàng, đưa ra những câu trả lời đơn sơ nhưng đặt nền móng trên lương tri.
Đức Thánh cha Phanxicô, với những "vũ khí công thành" của mình, đã phá vỡ nhiều cánh cửa — những cánh cửa chắc chắn cần phải được phá vỡ. Đức Lêô XIV không như vậy. Ngài không vội vàng trong các việc. Ngài lắng nghe, phân định, quyết định, nhưng tôn trọng con người. Một cách nghịch lý, ngài là một vị Giáo hoàng có phần dễ đoán trước, nhưng lại là người "sẽ làm chúng ta ngạc nhiên"!
Theo nghĩa nào?
ĐHY Vesco: Theo tôi, ngài là người có uy quyền lớn lao, và uy quyền ấy càng khó bị phủ nhận hơn vì ngài không phải là người thái quá. Ngài sẽ có thể nói và làm những điều rất quan trọng, trong khi vẫn giữ được sự chừng mực. Ngài sẽ có thể kiến tạo sự hiệp nhất, một sự hiệp nhất đạt được nhờ một hình thức “khôn ngoan táo bạo.”
Chúng ta có thể dẫn chứng, ví dụ như câu trả lời của ngài cho các ký giả liên quan đến việc chúc lành cho các đôi đồng giới. Ngài đã nói cách không quanh co, dung hòa giữa một Giáo hội chào đón và lập trường giáo lý hiện hành về các phép lành mang tính nghi thức chính thức. Ngài tái khẳng định rằng bất kể hoàn cảnh sống hay điều kiện gia đình của một người như thế nào, mọi người đều có quyền đón nhận phúc lành của Chúa. Đó chính là quan điểm của Đức Phanxicô, với di sản mà ngài tiếp nhận. Đồng thời ngài kêu gọi mọi người không biến luân lý tính dục thành nguồn gây chia rẽ trong Giáo hội.
Xây dựng Hồng y đoàn
Trong vài tuần tới, Đức Hồng y sẽ gặp lại Đức Lêô XIV tại công nghị tháng Sáu ở Rôma, nơi quy tụ tất cả các vị Hồng y đã bầu chọn ngài, giống như hồi tháng Giêng vừa qua. Đức Hồng y mong đợi điều gì trong cuộc gặp gỡ này?
ĐHY Vesco: Chúng tôi chưa nhận được chỉ dẫn đặc biệt nào. Với những cuộc gặp như thế, Đức Lêô XIV đơn giản là đang xây dựng một Hồng y đoàn. Ngài biết, cũng như chúng tôi biết, rằng khi bước vào mật nghị, chúng tôi hầu như không biết nhau. Ngoại trừ những vị thuộc Giáo triều Rôma, tất cả chúng tôi phần lớn đều là những người mới đến.
Đóng góp to lớn của công nghị đầu tiên là làm việc theo nhóm và làm quen với nhau vượt qua những khác biệt về sự nhạy cảm. Nhờ đó, Đức Giáo hoàng sẽ có một Hồng y đoàn thực sự, gồm những vị đến từ bốn phương trời trên trái đất và biết nhau như anh em.
[Chuyển Việt ngữ: TRI KHOAN 13/05/2026]
