Nhà tiên phong Công giáo trong lãnh vực công nghệ nói rằng ‘công nghệ mạnh mẽ nhất từng được phát minh’ phải được phát triển một cách có trách nhiệm

Nhà tiên phong Công giáo trong lãnh vực công nghệ nói rằng ‘công nghệ mạnh mẽ nhất từng được phát minh’ phải được phát triển một cách có trách nhiệm

Charles Collins
Ngày 26 tháng 5, 2026 | Tổng biên tập

(Credit: Patrick Sison/AP.)

Là con người có nghĩa là gì, và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ tác động đến thế giới như thế nào?

Đó là những câu hỏi mà Đức Thánh cha Lêô XIV đặt ra trong thông điệp đầu tiên của ngài, Magnifica Humanitas, được công bố ngày 25 tháng 5.

Ông Matthew Harvey Sanders, CEO của Longbeard kiêm nhà sáng lập nền tảng trí tuệ nhân tạo Công giáo Magisterium AI, cho biết công nghệ này đang phát triển nhanh hơn những gì con người có thể hình dung.

“Nếu suy nghĩ kỹ về điều đó,” ông Sanders nói trong cuộc phỏng vấn riêng với Crux Now, “về cơ bản Cuộc cách mạng Công nghiệp đã diễn ra trong suốt tiến trình một trăm năm; còn hiện nay có vẻ như cuộc chuyển dịch sang robot này có thể diễn ra chỉ trong vòng mười năm tới.”

Ông nói, “Hãy nghĩ đến mức độ xáo trộn mà chúng ta sẽ phải đối diện trong mười năm tới”.

Nhà doanh nhân Công giáo trong lĩnh vực công nghệ cũng tin rằng AI, giống như bất kỳ công nghệ nào khác, có thể giúp ích cho xã hội theo những cách hết sức sâu rộng nếu được sử dụng đúng đắn.

Dưới đây là nội dung cuộc phỏng vấn với ông Sanders, đã được biên tập để rõ ràng hơn.

Crux Now: Một trong những chủ đề quan trọng mà Đức Giáo hoàng Lêô XIV đề cập trong Magnifica Humanitas là trí tuệ nhân tạo (AI) và cách nó đang thay đổi xã hội. Trước hết, ông có thể cho biết mọi người cần phải lưu tâm đến điều gì khi cuộc cách mạng AI mới này diễn ra?

Ông Matthew Harvey Sanders: Tôi nghĩ điều đầu tiên tôi muốn nêu lên là đối với nhiều người, công nghệ này được mô tả chỉ như là bước phát triển tiếp theo, đúng không?

Và đó là một chuỗi liên tục lâu dài của các thế hệ công nghệ. Người ta đã so sánh cuộc chuyển dịch mà chúng ta đang trải qua với Cuộc cách mạng Công nghiệp, và điều tôi muốn nói với mọi người rằng nó không đúng.

Chúng ta chưa từng chứng kiến một công nghệ nào giống như thế này trước đây. Và việc so sánh nó với cuộc Cách mạng Công nghiệp về cơ bản cho thấy sự thiếu hiểu biết về bản chất của công nghệ này.

Xin đưa ra một so sánh: ông Demis Hassabis, người đứng đầu Google DeepMind và rõ ràng là một trong những nhà lãnh đạo hàng đầu trong lãnh vực công nghệ này suốt nhiều năm qua, đồng thời là người tiếp cận gần nhất với công nghệ, ông là một nhân vật mà tôi nghĩ chúng ta nên lắng nghe, và ông cũng là thành viên của Hàn Lâm viện Giáo hoàng về Khoa học. Ông nói rằng cuộc cách mạng AI và robot mà chúng ta đang trải qua hiện nay sẽ diễn ra với tốc độ nhanh gấp mười lần cuộc Cách mạng Công nghiệp và tạo ra tác động lớn gấp mười lần.

Nếu suy nghĩ kỹ về điều đó, về cơ bản Cuộc cách mạng Công nghiệp đã diễn ra trong suốt tiến trình một trăm năm; còn hiện nay có vẻ như cuộc chuyển dịch sang robot này có thể diễn ra chỉ trong vòng mười năm tới.

Điều quan trọng cần lưu ý là [về] những gì chúng ta đang đối diện – đó là lý do tại sao việc mọi người nhận thức được thực trạng hiện tại của công nghệ là vô cùng quan trọng – và việc có một cuộc đối thoại dân sự mạnh mẽ về công nghệ này là gì, công nghệ này có thể đưa chúng ta đến đâu trong hai, năm, và mười năm tới, và chúng ta cảm thấy thế nào về điều đó.

Liệu chúng ta có cảm thấy rằng loại công nghệ mạnh mẽ nhất từng được phát minh đang được phát triển một cách có trách nhiệm hay không? Và liệu chúng ta có đang nhắm trúng vào những vấn đề cốt lõi như cách công nghệ này từng thay đổi trong quá khứ hay không.

Nhìn lại cuộc Cách mạng Công nghiệp: Vào thời đó, vị giáo hoàng cai quản Quốc gia Giáo hoàng đã cấm nó. Ý tôi là, ngài đã nói rằng: “Không đường sắt, không đèn gas, không công nghệ điện tử. Hãy loại bỏ chúng. Chúng ta không muốn nó.” Có vẻ như Đức Giáo hoàng Lêô không có thái độ như vậy đối với AI, phải không?

Không, tôi không nghĩ vậy. Tôi nghĩ rằng ngài, cũng như Đức Giáo hoàng Phanxicô, vẫn nhìn nhận nó như một công cụ, một công cụ vô cùng mạnh mẽ. Một công cụ có thể được sử dụng cho mục đích tốt, nhưng cũng có thể bị sử dụng cho mục đích xấu.

Sau cùng, trách nhiệm của Giáo hội là đào luyện lương tâm con người để họ sử dụng công nghệ này theo hướng xây dựng.

Hãy tưởng tượng nếu quay ngược thời gian, và các giáo hoàng khước từ máy in, radio, hay truyền hình vô thời hạn. Tôi nghĩ tất cả chúng ta đều sẽ nói rằng đó là một sự tính toán sai lầm nghiêm trọng, bởi lẽ xét cho cùng, những công cụ đó đã được sử dụng để phục vụ cho sứ mạng của Giáo hội. Chúng giữ vai trò nền tảng cho công cuộc loan báo Tin mừng.

Vì thế, tôi nghĩ có một sự nhìn nhận rằng công nghệ này cần phải được sử dụng để phục vụ sứ mạng của Giáo hội. Vấn đề chỉ là làm thế nào để thực hiện điều đó một cách có trách nhiệm.

Chúng ta cần đón nhận công nghệ mà không làm tổn hại đến phẩm giá con người.

Ông có ấn tượng gì về những điều Đức Giáo hoàng nói liên quan đến AI?

Tôi đã kỳ vọng thông điệp của ngài sẽ tập trung nhiều hơn vào câu hỏi rằng công nghệ này sẽ tác động đến nhân loại như thế nào.

Làm thế nào để nhân loại có cơ hội phát triển và trở nên tốt đẹp hơn? Ngài đã chỉ ra rằng rõ ràng có những điều chúng ta cần phải lưu tâm: chúng ta phải bảo đảm rằng công nghệ này được phát triển một cách có trách nhiệm; chúng ta phải bảo đảm rằng các nguồn lực được sử dụng để hỗ trợ nó không bị lấy đi từ những người đang thực sự cần đến chúng.

Nhưng tôi nghĩ cái nhìn sâu sắc có tác động mạnh mẽ nhất của Đức Giáo hoàng đối với tôi là ngài tiếp cận với một tinh thần đầy hy vọng.

Hy vọng rằng, nếu AI và robot thực hiện đúng lời hứa của chúng, chúng ta sẽ có nhiều thời gian hơn cho những điều thực sự quan trọng trong cuộc sống, và hy vọng chúng ta có thể bắt đầu tập trung vào việc phát triển một mối tương quan mật thiết hơn với Thiên Chúa, dĩ nhiên là như vậy, và cả một mối tương quan gần gũi hơn với các cá nhân lẫn cộng đồng, để chúng ta có thể tái thiết mọi điều từ nền tảng căn bản nhất đi lên.

Tôi nghĩ điều ngài đang cố gắng thực hiện ở đây là nhắc nhở mọi người rằng phẩm giá của họ không đến từ những gì họ đóng góp cho nền kinh tế tính bằng GDP, không đến từ việc họ quẹt thẻ chấm công vào rồi chấm công ra, nhưng phẩm giá của họ đến từ sự thật rằng họ là con cái của Thiên Chúa. Và nếu đúng như vậy, thì đây chính là một cơ hội để định hướng lại các xã hội của chúng ta hướng về chân lý đó.

Ngài không thực sự đi sâu vào các hệ luận tôn giáo của vấn đề này liên quan đến đức tin và việc thờ phượng. Chẳng hạn, những Giáo hội mới – từ các môn đệ của Đức Kitô cho đến người Mormon – đã được thành lập. Do Thái giáo chứng kiến sự phát sinh của Do Thái giáo Cải cách và Do Thái giáo Bảo thủ, và một hình thức khác của Hồi giáo đã xuất hiện.

Tất cả những điều đó đều chịu ảnh hưởng từ những biến đổi do cuộc Cách mạng Công nghiệp mang lại. Thế giới thay đổi, và một số người cho rằng điều đó có nghĩa là tôn giáo cũng cần phải thay đổi. Ông nghĩ cuộc cách mạng AI có thể tác động đến tôn giáo như thế nào?

Không nghi ngờ gì rằng trí tuệ nhân tạo sẽ làm cho thông tin trở nên dễ tiếp cận hơn bao giờ hết, thậm chí còn vượt hơn cả Internet. Tôi không một chút nghi ngờ về điều đó.

Nhưng đây chính là lý do tại sao tôi nghĩ việc Đức Giáo hoàng là một tu sĩ dòng Augustinô lại mang ý nghĩa lớn như thế. Điều rất quan trọng là phải nhắc nhở mọi người rằng toàn bộ dự án văn minh này được thực hiện nhằm mục đích gì, và rằng chúng ta phải cùng nhau suy nghĩ, với tư cách là một chủng loài, về hình ảnh một thế giới tốt đẹp hơn sẽ như thế nào.

Nếu chúng ta không có ý thức rõ ràng về việc chúng ta đang sử dụng công nghệ này để làm gì và chúng ta đang xây dựng nền văn minh này vì cái gì, thì sẽ có rủi ro thật sự đối với công nghệ này. Và thẳng thắn mà nói, tôi nghĩ nền văn minh đang bị thao túng bởi những con người rất có tài thuyết phục và có tài hùng biện, những người thực sự giỏi nói những điều chúng ta muốn nghe, nhưng lại không rõ ràng về việc những điều đó thực sự có ý nghĩa gì trong thực tế.

Tôi nghĩ AI là một phương tiện tuyệt vời để con người có được những câu trả lời thật sự sâu sắc, nhưng trong thời đại robot mới này con người phải được dạy rằng không phải mọi điều họ nghe từ cỗ máy đều là sự thật, giống như cuối cùng chúng ta đã hiểu được điều đó về internet. Vì thế tôi hy vọng – và đó cũng là điều chúng tôi đang cố gắng thực hiện, rõ ràng là với Magisterium AI – rằng khi bạn đặt ra một câu hỏi sâu sắc – hoặc thật ra là bất kỳ câu hỏi nào, nhưng tôi nghĩ câu hỏi sâu sắc thì quan trọng hơn – câu trả lời tuy quan trọng, nhưng điều gần như còn quan trọng hơn nữa là những câu trả lời đó đến từ đâu.

Nếu chúng ta được dạy để biết phân định, chúng ta cần phải đặt ra những câu hỏi đó. Điều đó nghe có lý, nhưng hãy giải thích cho tôi biết cái nhìn sâu sắc đó từ đâu mà đến. Hy vọng rằng, việc đó có nghĩa là chúng ta sẽ ít bị thao túng hơn. Đức Giáo hoàng suy tư rất nhiều về điều này trong thông điệp của ngài, khi lưu ý rằng những người nắm giữ quyền lực có thể muốn sử dụng các hệ thống thông tin này cho các mục đích riêng của họ.

Tôi muốn nói thêm một chút về những gì Đức Giáo hoàng đã nói về chủ nghĩa nhân văn và cách mà nhiều người đang thay đổi quan điểm của họ về việc là con người có nghĩa là gì. Tôi đã thấy có những người cổ xúy rằng chúng ta cần có nhiều người bạn AI hơn. Người ta có những “người bạn internet” mà họ chưa từng thực sự gặp mặt, dù đó là những con người thật. Điều này ảnh hưởng thế nào đến cách chúng ta sống cuộc đời mình?

Tôi nghĩ theo những cách rất sâu sắc, đây là một trong những lý do tại sao tôi cho rằng điều rất quan trọng là tất cả chúng ta cần cùng nhau sẻ chia một ý niệm chung về hình ảnh một thế giới tốt đẹp hơn sẽ như thế nào, bởi vì một phần của thế giới tốt đẹp hơn đó là thế giới mà trong đó chúng ta đang sống trong mối tương quan gần gũi với những con người khác.

Chúng ta phải hiểu giá trị thực sự ở đây là gì: Liệu một điều gì đó có đáng để thực hiện hay không, khi mà các mối tương quan giữa con người thường rất phức tạp?

Chúng sẽ cực kỳ khó khăn nếu một AI, một chatbot, hoặc cuối cùng là một robot – một robot dạng người, một android – lại dễ chiều theo chúng ta hơn rất nhiều, đúng không? Chiều chuộng hơn rất, rất nhiều. Chúng có khả năng thỏa mãn mọi nhu cầu dường như là cần thiết của tôi. Tại sao tôi lại không lựa chọn sự thay thế đó, bản sao đó, thay vì một thực thể thực sự? Con người cần một lý do chính đáng cho điều đó.

Tôi nghĩ, suy cho cùng, đối với chúng ta là những Kitô hữu, lý do là thế này. Chỉ có con người, theo như chúng ta biết, là được tạo dựng theo hình ảnh của Thiên Chúa. Và việc sống trong mối tương quan với một hữu thể khác được tạo dựng theo hình ảnh của Thiên Chúa chính là điều Thiên Chúa muốn. Đó là cốt lõi của mọi sự.

Nếu chúng ta bắt đầu nhân cách hóa và tin rằng thứ mà chúng ta tạo ra cuối cùng có thể thay thế điều đó, chúng ta sẽ nhận ra đó không phải là sự thật. Nó sẽ không bao giờ thực sự là đủ. Và tôi nghĩ cuối cùng con người sẽ đi đến nhận thức rằng, dù có khó khăn đến đâu, cái giá phải trả để bước vào một mối tương quan với tha nhân vẫn hoàn toàn có giá trị.

[Nguồn: cruxnow]

[Chuyển ngữ: TRI KHOAN 31/05/2026]