“Hướng đến sự hiện diện trọn vẹn. Suy tư mục vụ về sự tham gia trên các mạng xã hội”, 29.05.2023 (PHẦN CUỐI)

 

“Hướng đến sự hiện diện trọn vẹn. Suy tư mục vụ về sự tham gia trên các mạng xã hội”, 29.05.2023

PHẦN CUỐI

*******

BỘ TRUYỀN THÔNG

Hướng tới sự hiện diện trọn vẹn

Suy tư mục vụ về sự tham gia trên các mạng xã hội

_________________________________________

IV. Một phong cách riêng

Yêu thương … và ngươi sẽ được sống (x. Lc 10:27-28).

Cái gì và như thế nào: Sự sáng tạo của tình yêu

64) Nhiều người Kitô giáo sáng tạo nội dung tự hỏi: đâu là chiến lược hiệu quả nhất để tiếp cận nhiều người dùng-con người-linh hồn hơn? Công cụ nào làm cho nội dung của tôi hấp dẫn hơn? Phong cách nào hoạt động tốt nhất? Mặc dù những câu hỏi này là hữu ích nhưng chúng ta luôn phải nhớ rằng truyền thông không chỉ đơn thuần là một “chiến lược”. Nó còn nhiều hơn thế. Một người truyền thông thực sự cho đi tất cả, cho đi toàn bộ con người mình. Chúng ta làm truyền thông với tâm hồn và thể xác, với tâm trí, trái tim, đôi bàn tay, với mọi thứ.[38]

Khi chia sẻ Bánh Hằng Sống, chúng ta học được “phong cách chia sẻ” từ Đấng đã yêu thương chúng ta và hiến mình vì chúng ta (x. Gl 2:20). Phong cách này được phản ánh trong ba thái độ – “sự gần gũi, lòng trắc ẩn và sự dịu dàng” – mà Đức Thánh Cha Phanxicô nhìn nhận như những nét riêng biệt trong phong cách của Thiên Chúa.[39] Chính Chúa Giêsu, trong bữa ăn tối chia tay, đã quả quyết với chúng ta rằng dấu chỉ đặc biệt của các môn đệ Người là yêu thương nhau như Người đã yêu thương họ. Nhờ điều này, mọi người có thể nhận ra một cộng đoàn Kitô hữu (x. Ga 13:34-35).

Làm thế nào để có thể phản ánh “phong cách” của Thiên Chúa trên các mạng xã hội?

65) Trước hết, chúng ta nên nhớ rằng bất cứ điều gì chúng ta chia sẻ trong các bài đăng, bình luận và lượt thích của mình, bằng lời nói hoặc bằng văn bản, bằng phim hoặc hình ảnh động, đều phải phù hợp với phong cách chúng ta học được từ Đức Kitô, Đấng đã truyền tải thông điệp của Người không chỉ bằng lời nói, nhưng bằng toàn bộ cách sống của Ngài, cho thấy rằng việc truyền thông, ở mức độ sâu xa nhất của nó, là sự hiến thân trong tình yêu.[40] Do đó, cách chúng ta nói cũng quan trọng như những gì chúng ta nói. Tất cả sự sáng tạo đều bảo đảm rằng cái như thế nào phải phù hợp với cái gì. Nói cách khác, chúng ta chỉ có thể truyền thông tốt nếu chúng ta “yêu thương tốt”.[41]

66) Để truyền thông sự thật, trước tiên chúng ta phải chắc chắn rằng chúng ta đang truyền đạt thông tin trung thực; không chỉ trong việc sáng tạo nội dung mà còn trong việc chia sẻ nội dung đó. Chúng ta phải bảo đảm rằng chúng ta là một nguồn đáng tin cậy. Để truyền đạt sự tốt lành, chúng ta cần nội dung chất lượng, một thông điệp hướng đến sự giúp đỡ, không gây hại; để thúc đẩy hành động tích cực, không lãng phí thời gian trong những thảo luận vô bổ. Để truyền đạt cái đẹp, chúng ta phải bảo đảm rằng chúng ta đang truyền đạt một thông điệp trọn vẹn, cần có nghệ thuật chiêm niệm – một nghệ thuật giúp chúng ta nhìn thấy thực tại hoặc một sự kiện liên kết với nhiều thực tại và sự kiện khác.

Trong bối cảnh “hậu sự thật” và “tin giả”, Chúa Giêsu Kitô, “là con đường, là sự thật và là sự sống” (Ga 14:6) đại diện cho nguyên tắc hiệp thông của chúng ta với Thiên Chúa và với nhau.[42] Như Đức Thánh Cha Phanxicô nhắc nhở chúng ta trong Sứ điệp Ngày Truyền thông Thế giới 2019, “bổn phận bảo vệ sự thật bắt nguồn từ sự cần thiết không được mang lại ấn tượng sai lầm về mối quan hệ hỗ tương của sự hiệp thông. Sự thật được tỏ lộ trong sự hiệp thông. Ngược lại, sự dối trá là ích kỷ từ chối không thừa nhận rằng chúng ta là chi thể của một thân thể; dối trá là sự từ chối hiến mình cho người khác, do đó đánh mất con đường duy nhất để tìm lại chính mình.”[43]

67) Vì lý do này, điều thứ hai cần nhớ là một thông điệp sẽ dễ thuyết phục hơn khi người truyền đạt thông điệp đó thuộc về một cộng đồng. Nhu cầu cấp thiết để hành động là không chỉ với tư cách cá nhân mà còn với tư cách là cộng đồng. Việc các phương tiện truyền thông xã hội tạo điều kiện thuận lợi cho những sáng kiến cá nhân trong việc sản xuất nội dung có vẻ như là một cơ hội quý giá nhưng nó có thể trở thành vấn đề khi các hoạt động cá nhân được thực hiện một cách thất thường và không phản ánh mục tiêu và triển vọng chung của cộng đoàn Giáo hội. Gạt sang một bên chương trình hành động của riêng mình và việc khẳng định khả năng và kỹ năng của bản thân, để khám phá ra rằng mỗi người chúng ta – với tất cả những tài năng và yếu điểm của mình – đều là một phần của nhóm, là một ơn trao quyền cho chúng ta cộng tác với tư cách là “thành viên của nhau.” Chúng ta được kêu gọi làm chứng cho một phong cách truyền thông giúp chúng ta thuộc về nhau, và làm sống lại điều mà Thánh Phaolô gọi là “mọi thứ gân mạch và dây chằng” giúp các chi thể của một thân thể hoạt động trong sự hiệp trợ (Cl 2:19).

68) Do đó, sự sáng tạo của chúng ta chỉ có thể là kết quả của sự hiệp thông: nó không phải là thành tựu của một thiên tài cá nhân vĩ đại, mà là thành quả của một tình bạn tuyệt vời. Nói cách khác, đó là hoa trái của tình yêu. Là những người truyền thông Kitô giáo, chúng ta được kêu gọi làm chứng cho một phong cách truyền thông không chỉ dựa trên cá nhân, mà còn dựa trên con đường xây dựng và thuộc về cộng đồng. Cách tốt nhất để truyền tải nội dung là tập hợp tiếng nói của những người yêu thích nội dung đó. Làm việc cùng nhau như một đội, tạo không gian cho những tài năng, nền tảng, năng lực và nhịp điệu đa dạng, cùng tạo ra vẻ đẹp trong một “sáng tạo giao hưởng”, thực sự là bằng chứng đẹp nhất rằng chúng ta thật là con cái của Thiên Chúa, được cứu chuộc khỏi tình trạng chỉ quan tâm đến bản thân và sẵn sàng gặp gỡ những người khác.

Kể chuyện bằng một câu chuyện

69) Những câu chuyện hay thu hút sự chú ý và trí tưởng tượng. Chúng tiết lộ và mở rộng lòng mến khách trước sự thật. Những câu chuyện cho chúng ta một khuôn khổ diễn giải để hiểu thế giới và trả lời những câu hỏi sâu sắc nhất của chúng ta. Các câu chuyện xây dựng cộng đồng, vì cộng đồng luôn được xây dựng thông qua giao tiếp.

Kể chuyện đã có một tầm quan trọng mới trong văn hóa kỹ thuật số vì sức mạnh độc đáo của những câu chuyện trong việc thu hút sự chú ý của chúng ta và nói chuyện trực tiếp với chúng ta; chúng cũng cung cấp ngữ cảnh giao tiếp đầy đủ hơn so với những bài đăng hoặc câu tweet bị cắt xén. Văn hóa kỹ thuật số chứa đầy thông tin và các nền tảng của nó hầu hết là những môi trường lộn xộn. Các câu chuyện đưa ra một cấu trúc, một cách để hiểu được trải nghiệm kỹ thuật số. “Thật” hơn sự tranh luận đơn thuần và phức tạp hơn những phản ứng hời hợt và theo cảm tính thường được gặp thấy trên các nền tảng kỹ thuật số, chúng giúp khôi phục các mối quan hệ giữa con người với nhau bằng cách mang đến cho mọi người cơ hội truyền tải câu chuyện của họ hoặc chia sẻ những câu chuyện đã làm họ thay đổi.

70) Lý do tuyệt vời để kể một câu chuyện là khi trả lời những người thắc mắc về thông điệp hoặc sứ mệnh của chúng ta. Việc tạo ra một câu chuyện phản biện có thể hiệu quả hơn để trả lời một bình luận mang tính thù ghét hơn là trả lời bằng một tranh luận.[44 Bằng cách này, chúng ta chuyển sự chú ý từ việc phòng thủ sang việc chủ động quảng bá một thông điệp tích cực và nuôi dưỡng tình đoàn kết, như Chúa Giêsu đã làm với câu chuyện về Người Samari tốt lành. Thay vì tranh luận với người thông luật về việc chúng ta nên xem ai là người lân cận và ai là người chúng ta có thể bỏ qua hoặc thậm chí ghét bỏ, Chúa Giêsu chỉ kể một câu chuyện. Là một bậc thầy kể chuyện, Chúa Giêsu không đặt người luật sĩ vào hoàn cảnh của người Samari, nhưng vào hoàn cảnh của người bị trọng thương. Để biết ai là người lân cận của mình, trước hết ông ta phải hiểu rằng ông ta đang ở trong hoàn cảnh của người bị thương và một người khác đã động lòng trắc ẩn với ông. Chỉ khi người luật sĩ khám phá ra điều này và cảm nghiệm được sự chăm sóc của người Samari dành cho mình, thì ông ta mới có thể rút ra kết luận về chính cuộc đời của mình và biến câu chuyện thành của mình. Chính người thông luật là người đã rơi vào tay bọn cướp, và người Samari đến gần ông ta là Chúa Giêsu.

Khi nghe câu chuyện này, mỗi người chúng ta đều là người bị thương tích đang nằm đó. Và đối với mỗi người chúng ta, người Samari chính là Chúa Giêsu. Vì nếu chúng ta còn hỏi: “Ai là người lân cận của tôi?”, là vì chúng ta chưa cảm nhận rằng chúng ta được yêu thương và cuộc sống của chúng ta được nối kết với mọi sự sống.

71) Ngay từ buổi đầu của Giáo hội, việc kể câu chuyện về kinh nghiệm sâu sắc mà những người theo Chúa Giêsu có được khi Ngài hiện diện đã thu hút những người khác trở thành môn đệ của Đức Kitô. Sách Công vụ Tông đồ có nhiều những ví dụ như vậy. Chẳng hạn, Thánh Phêrô được Chúa Thánh Thần ban quyền năng và rao giảng về sự Phục sinh của Đức Kitô cho những người hành hương trong ngày Lễ Ngũ Tuần. Việc này dẫn đến sự trở lại của ba ngàn người (xem Cv 2:14-41). Ở đây chúng ta có được ý tưởng về mức độ ảnh hưởng đến người khác qua cách kể chuyện của chúng ta. Đồng thời, thuật lại những câu chuyện và kinh nghiệm chỉ là một yếu tố của việc rao giảng Tin Mừng. Những giải thích có hệ thống về đức tin được thực hiện qua việc diễn đạt các tín điều và các sách giáo lý khác cũng rất quan trọng.

Xây dựng cộng đồng trong thế giới bị phân mảnh

72) Con người đang tìm kiếm người nào đó có thể đưa ra phương hướng và niềm hy vọng; họ đang khát sự lãnh đạo đạo đức và tinh thần, nhưng họ thường không tìm thấy nó ở những nơi truyền thống. Hiện nay, người ta thường tìm đến “những người có ảnh hưởng”, những cá nhân đạt được và duy trì một lượng lớn người theo dõi, những người có được tầm nhìn rộng hơn và có thể truyền cảm hứng cũng như thúc đẩy người khác bằng ý tưởng hoặc kinh nghiệm của họ. Được áp dụng từ lý thuyết công luận cho cách tiếp thị trên mạng xã hội, sự thành công của một người có ảnh hưởng trên mạng xã hội có liên quan đến khả năng nổi bật của họ trong mạng lưới rộng lớn bằng cách thu hút một lượng lớn người theo dõi.

73) Bản thân việc “lan truyền mạnh” là một hành động trung lập; tự nó không có tác động tích cực hay tiêu cực đến đời sống của người khác. Về vấn đề này, “Các mạng xã hội có thể tạo điều kiện thuận lợi cho những mối quan hệ và thúc đẩy lợi ích của xã hội, nhưng chúng cũng có thể dẫn đến sự phân cực và chia rẽ hơn giữa các cá nhân và các nhóm. Thế giới kỹ thuật số là một quảng trường công cộng, một điểm gặp gỡ nơi chúng ta có thể khuyến khích hoặc hạ thấp lẫn nhau, tham gia vào một cuộc thảo luận có ý nghĩa hoặc các cuộc tấn công thiếu công bằng.”[45]

74) Những người có tầm ảnh hưởng vi mô và vĩ mô

Tất cả chúng ta cần phải xét đến mức “ảnh hưởng” của mình cách nghiêm túc. Không chỉ có những người có tầm ảnh hưởng vĩ mô với lượng khán giả lớn mà còn có những người có ảnh hưởng vi mô. Mỗi người Kitô hữu là một người có tầm ảnh hưởng vi mô. Mọi người Kitô hữu cần phải nhận thức được sự ảnh hưởng tiềm ẩn của mình, bất kể người đó có bao nhiêu người theo dõi. Đồng thời, người đó cần ý thức rằng giá trị của thông điệp do người Kitô giáo “có ảnh hưởng” truyền tải không phụ thuộc vào những tài năng của người đưa tin. Tất cả các môn đệ của Đức Kitô đều có khả năng thiết lập đường liên kết, không phải đến bản thân mình, mà đến Nước Thiên Chúa, ngay cả đối với nhóm nhỏ nhất của họ. “Hãy tin vào Chúa Giêsu, thì ông và cả nhà sẽ được cứu độ” (Cv 16:31).

Tuy nhiên, chúng ta cần phải nhận biết rằng trách nhiệm của chúng ta tăng lên cùng với sự gia tăng số lượng người theo dõi. Số lượng người theo dõi càng nhiều, chúng ta càng nhận thức được rằng chúng ta không hành động nhân danh bản thân. Trách nhiệm mục vụ cộng đồng của một người, đặc biệt đối với những người có vai trò lãnh đạo công, không thể trở thành thứ yếu so với việc đẩy mạnh ý kiến cá nhân của người đó từ những bài thuyết giáo trên phương tiện kỹ thuật số.[46]

75) Hãy suy tư, không phản ứng

Phong cách Kitô giáo phải là suy tư, không phản ứng, trên các phương tiện truyền thông xã hội. Do đó, tất cả chúng ta nên cẩn thận để không rơi vào những cái bẫy kỹ thuật số ẩn chứa trong những nội dung được thiết kế có chủ ý gieo rắc xung khắc giữa người dùng bằng cách gây ra những phản ứng phẫn nộ hoặc cảm tính.

Chúng ta phải lưu ý đến việc đăng và chia sẻ những nội dung có thể gây hiểu lầm, làm tăng thêm chia rẽ, kích động xung đột và đào sâu những định kiến. Thật đáng tiếc, xu hướng bị cuốn vào các cuộc tranh luận nóng hổi và đôi khi thiếu tôn trọng là phổ biến với những trao đổi trực tuyến. Tất cả chúng ta đều có thể rơi vào cám dỗ tìm “cái rác trong mắt” anh chị em mình (Mt 7:3) bằng cách công khai tố cáo trên mạng xã hội, khuấy động chia rẽ trong cộng đoàn Giáo hội hoặc tranh cãi xem ai là người lớn nhất giữa chúng ta, như các môn đệ đầu tiên đã làm (Lc 9:46). Vấn đề luận chiến và hời hợt, và từ đó gây chia rẽ, truyền thông đặc biệt trở nên đáng lo ngại khi nó đến từ giới lãnh đạo Giáo hội: các giám mục, các mục tử và các nhà lãnh đạo giáo dân nổi tiếng. Những điều này không chỉ gây chia rẽ trong cộng đoàn mà còn cho phép và tính hợp pháp cho những người khác thúc đẩy loại hình truyền thông tương tự.

Đứng trước sự cám dỗ này, thường thì cách hành động tốt nhất là không phản ứng, hoặc phản ứng bằng sự im lặng để không đề cao động lực sai lầm này. Có thể nói rằng động lực như vậy không xây dựng; ngược lại, nó gây tác hại lớn. Vì vậy, các Kitô hữu được mời gọi để đưa ra một cách khác.

76) Tích cực, hiệp hành

Mạng xã hội có thể trở thành một cơ hội để chia sẻ những câu chuyện và trải nghiệm về cái đẹp hoặc sự đau khổ ở xa chúng ta về địa lý. Khi làm như vậy, chúng ta có thể cùng nhau cầu nguyện và tìm kiếm điều tốt đẹp, tái khám phá những gì hiệp nhất chúng ta.[47] Tích cực có nghĩa là tham gia vào các dự án ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày của mọi người: các dự án thăng tiến phẩm giá và sự phát triển con người, nhằm giảm bớt sự bất bình đẳng kỹ thuật số, thúc đẩy khả năng tiếp cận thông tin và xóa mù chữ kỹ thuật số, thúc đẩy các sáng kiến quản lý và huy động vốn từ cộng đồng tạo ích lợi cho người nghèo và người bị gạt ra ngoài lề xã hội và trao tiếng nói cho những người không có tiếng nói trong xã hội.

Những thách đố mà chúng ta phải đối mặt mang tính toàn cầu và do đó nó đòi hỏi nỗ lực hợp tác toàn cầu. Do vậy, việc cấp bách là phải học cách hành động cùng nhau với tư cách là một cộng đồng chứ không với tư cách cá nhân. Không phải là “những cá nhân có ảnh hưởng”, mà là “những người đan dệt sự hiệp thông”: tập hợp tài năng và kỹ năng của chúng ta, chia sẻ kiến thức và đóng góp.[48]

Vì lý do này, Chúa Giêsu đã sai các môn đệ ra đi “từng hai người một” (x. Mc 6:7), để qua việc đồng hành với nhau [49], chúng ta có thể bộc lộ khuôn mặt hiệp hành của Giáo hội, cả trên phương tiện truyền thông xã hội. Đây là ý nghĩa sâu xa của sự hiệp thông hiệp nhất tất cả những người đã được rửa tội trên toàn thế giới. Là Kitô hữu, hiệp thông là một phần trong “DNA” của chúng ta. Như vậy, Chúa Thánh Thần giúp chúng ta mở rộng tâm hồn mình với người khác và đón nhận tư cách thành viên của chúng ta trong tình huynh đệ phổ quát.

Dấu ấn chứng nhân

77) Sự hiện diện của chúng ta trên các phương tiện truyền thông xã hội thường tập trung vào việc truyền bá thông tin. Cùng với những dòng thông tin này, việc trình bày ý tưởng, giáo huấn, suy nghĩ, suy ngẫm thiêng liêng và những điều tương tự trên mạng xã hội cần phải trung thành với truyền thống Kitô giáo. Nhưng như vậy là chưa đủ. Ngoài khả năng tiếp cận người khác với nội dung tôn giáo lý thú, người Kitô hữu chúng ta cần phải được mọi người biết đến với sự sẵn sàng lắng nghe, phân định trước khi hành động, đối xử cách tôn trọng với tất cả mọi người, trả lời bằng một câu hỏi hơn là sự phán xét, giữ im lặng hơn là hơn là gây ra một cuộc tranh cãi và “mau nghe, đừng vội nói, khoan giận” (Gc 1:19). Nói cách khác, tất cả những gì chúng ta làm, qua lời nói và việc làm, đều phải mang dấu ấn chứng nhân. Chúng ta không có mặt trên mạng xã hội để “bán một sản phẩm”. Chúng ta không quảng cáo, nhưng thông truyền sự sống, sự sống đã được ban tặng cho chúng ta trong Chúa Kitô. Vì vậy, mọi người Kitô hữu phải cẩn thận không làm cách chiêu dụ tín đồ, nhưng làm chứng.

78) Là chứng nhân có nghĩa là gì? Chữ chứng nhân trong tiếng Hy Lạp là “tử vì đạo”, và có thể nói rằng một số “người Kitô giáo có ảnh hưởng” mạnh mẽ nhất là những vị tử vì đạo. Sự cuốn hút của các vị tử đạo là họ thể hiện sự kết hiệp với Thiên Chúa qua việc hy sinh chính mạng sống của họ.[50] “Hay anh em lại chẳng biết rằng thân xác anh em là Đền Thờ của Thánh Thần sao? Mà Thánh Thần đang ngự trong anh em là Thánh Thần chính Thiên Chúa đã ban cho anh em. Như thế, anh em đâu còn thuộc về mình nữa” (1 Cr 6:19). Thân xác của các vị tử đạo là khí cụ gương mẫu để mạc khải tình yêu của Thiên Chúa.

Trong khi tử đạo là dấu chỉ tối hậu của chứng tá Kitô giáo, mọi người Kitô hữu đều được mời gọi hy sinh chính mình: đời sống Kitô hữu là một ơn gọi hy sinh bản thân bằng cách hiến dâng bản thân, linh hồn và thể xác, để trở thành một không gian thông truyền tình yêu của Thiên Chúa, một dấu chỉ hướng về Con Thiên Chúa.

Theo nghĩa này, chúng ta hiểu rõ hơn những lời của Thánh Gioan Tẩy Giả, chứng nhân đầu tiên của Đức Kitô: ‘Người phải nổi bật lên; thầy phải lu mờ đi’ (Ga 3:30). Giống như vị Tiền hô khuyến khích các môn đệ của mình đi theo Chúa Kitô, chúng ta cũng không tìm kiếm “lượng người theo dõi” (môn đệ) cho bản thân, nhưng là cho Chúa Kitô. Chúng ta chỉ có thể truyền bá Tin Mừng bằng cách tạo nên một sự hiệp thông liên kết chúng ta trong Chúa Kitô. Chúng ta làm việc này bằng cách noi gương Chúa Giêsu trong việc tương tác với người khác.

79) Sự cuốn hút của đức tin tiến đến với con người tại nơi ở và tình trạng của họ ở đây và ngay lúc này. Từ một người thợ mộc vô danh đến từ làng Nadarét, Chúa Giêsu đã nhanh chóng nổi tiếng khắp vùng Galilê. Chạnh lòng thương nhìn dân chúng như đoàn chiên không người chăn dắt, Chúa Giêsu đã công bố Nước Thiên Chúa qua việc chữa lành các bệnh nhân và giảng dạy cho đám đông. Để đảm bảo “sự tiếp cận” tối đa, Người thường nói chuyện với đám đông từ trên núi hoặc từ trên thuyền. Để thúc đẩy “sự tham gia” của một số người, Người đã chọn nhóm mười hai và giải thích cho họ mọi điều. Nhưng rồi, thật bất ngờ, khi đến đỉnh cao của “sự thành công”, Người lại rút vào nơi thanh tịnh với Chúa Cha. Và Người cũng yêu cầu các môn đệ làm như vậy: khi họ thuật lại thành công của sứ vụ truyền giáo, Người mời gọi các ông đi nghỉ ngơi và cầu nguyện. Và khi họ đang tranh luận xem ai là người lớn nhất trong số họ, thì Người lại thông báo cho họ về cuộc khổ hình thập giá sắp tới của Người. Mục tiêu của Người – mãi sau này họ mới hiểu – không phải là tăng số lượng người nghe, mà là mặc khải tình yêu của Thiên Chúa Cha để mọi người, tất cả mọi người, có được sự sống và sống dồi dào (x. Ga 10:10).

Theo những bước chân của Chúa Giêsu, chúng ta nên ưu tiên dành đủ không gian để trò chuyện tâm tình với Chúa Cha và tuân ngheo Chúa Thánh Thần, Đấng luôn nhắc nhở chúng ta rằng mọi sự đã bị đảo ngược trên Thập giá. Không có “lượt thích” nào và hầu như không có “người theo dõi” nào vào thời điểm tỏ lộ vinh quang rõ ràng nhất của Thiên Chúa! Mọi thước đo “thành công” của con người đều bị tương đối hóa theo luận lý của Tin Mừng.

80) Đây là chứng tá của chúng ta: chứng minh bằng lời nói và đời sống của chúng ta cho những gì người khác đã làm.[51] Theo nghĩa này, và chỉ theo nghĩa này, chúng ta mới có thể trở thành chứng nhân – ngay cả những nhà truyền giáo – của Chúa Kitô và Thần Khí của Người. Việc này bao gồm sự tham gia của chúng ta trên các phương tiện truyền thông xã hội. Đức tin trước hết có nghĩa là làm chứng cho niềm vui mà Thiên Chúa đã ban cho chúng ta. Và niềm vui này luôn tỏa sáng rực rỡ trong bối cảnh của một ký ức cảm tạ. Nói với người khác về lý do cho niềm hy vọng của chúng ta và làm việc đó với sự dịu dàng và tôn trọng (1 Pr 3:15) là dấu chỉ của lòng biết ơn. Đó là phản ứng của một người, nhờ lòng biết ơn, trở nên ngoan ngoãn với Thần Khí và do đó được tự do. Điều này là đúng với Mẹ Maria, người đã trở thành người phụ nữ có ảnh hưởng nhất trong lịch sử mà không hề mong muốn hay cố gắng.[52] Đó là câu trả lời của một người nhờ ơn khiêm nhường không đặt bản thân lên hàng đầu và do đó tạo điều kiện thuận lợi cho cuộc gặp gỡ với Chúa Kitô, Đấng đã nói: “Hãy học với tôi, vì tôi có lòng hiền hậu và khiêm nhường” (Mt 11:29 ).

Theo luận lý của Tin Mừng, tất cả những gì chúng ta phải làm là đặt ra câu hỏi để đánh thức cuộc tìm kiếm. Phần còn lại là công việc âm thầm của Thiên Chúa.

*******

81) Như chúng ta đã thấy, chúng ta đi trên những đường cao tốc kỹ thuật số cùng với bạn bè và những người hoàn toàn xa lạ, cố gắng né tránh nhiều cạm bẫy trên đường, và chúng ta nhận thức rằng có những người bị thương tích bên vệ đường. Có những lúc, những người bị thương này có thể là người khác. Đôi khi chính chúng ta là người bị thương. Khi điều này xảy ra, chúng ta dừng lại, và thông qua sự sống mà chúng ta đã lãnh nhận trong các bí tích đang hoạt động trong chúng ta, sự nhận thức này trở thành cuộc gặp gỡ: từ các ký tự hoặc hình ảnh trên màn hình, người đàn ông bị thương mang dáng vẻ của một người lân cận, một người anh chị em, và quả thật là Chúa, Đấng đã phán: “Mỗi lần các ngươi làm như thế cho một trong những anh em bé nhỏ nhất … là các ngươi đã làm cho chính Ta vậy” (Mt 25:40). Và nếu có lúc chúng ta cũng là người bị thương, thì người Samari tốt lành cúi xuống trên chúng ta với lòng trắc ẩn cũng mang khuôn mặt của Chúa, Đấng đã trở thành người thân cận của chúng ta, cúi xuống nhân loại đau khổ để băng bó vết thương cho chúng ta.

Trong cả hai trường hợp, những gì có thể bắt đầu như một cuộc gặp gỡ tình cờ hoặc một sự hiện diện lơ đãng trên các nền tảng truyền thông xã hội trở thành những người hiện diện với nhau trong cuộc gặp gỡ đầy thương xót. Lòng thương xót này cho phép chúng ta nếm trải Nước Thiên Chúa ngay bây giờ, và sự hiệp thông bắt nguồn từ Thiên Chúa Ba Ngôi: “miền đất hứa” đích thực.

82) Và có thể là từ sự hiện diện đầy yêu thương, chân thật của chúng ta trong các lĩnh vực cuộc sống con người trên môi trường kỹ thuật số này, một con đường có thể được mở ra cho điều mà Thánh Gioan và Thánh Phaolô đã mong mỏi trong thư của các ngài: cuộc gặp gỡ trực tiếp của tất cả mọi người bị thương tích với Thân Thể Chúa, Giáo Hội, để trong cuộc gặp gỡ cá nhân, thân tình, vết thương của họ và của chúng ta có thể được chữa lành và “niềm vui của chúng ta được trọn vẹn” (2 Ga 12).

*******

Mong sao hình ảnh người Samari tốt lành chăm sóc vết thương của người bị trọng thương bằng cách đổ dầu và rượu lên những vết thương đó trở thành nguồn cảm hứng cho chúng ta. Hãy làm cho truyền thông của chúng ta trở thành dầu xoa dịu nỗi đau và là rượu ngon làm bừng sáng các tâm hồn. Ước mong ánh sáng mà chúng ta mang đến cho người khác không phải là kết quả của mỹ phẩm hoặc các hiệu ứng đặc biệt, mà là việc chúng ta là “những người lân cận” đầy yêu thương và thương xót với những người bị thương và bị bỏ lại bên vệ đường.[53]

Thành Vatican, 28 tháng Năm, 2023, Lễ Hiện Xuống.

Paolo Ruffini

Tổng trưởng

Lucio A. Ruiz

Thư ký

___________________________________________________


[38] Cf. Pope Francis, Address to the Plenary Assembly of the Dicastery for Communication, 23 September 2019.

[39] Pope Francis has spoken about God’s style as “closeness, compassion and tenderness” on manyoccasions (General Audiences, Angelus, Homilies, Press Conferences, etc.).

[40] Communio et Progressio, 11.

[41] “In order to speak well, it is enough to love well” (Saint Francis de Sales). Cf. Message of His Holiness Pope Francis for the 57th World Day of Social Communications, “Speaking with the heart. The truth in love” (24 January 2023).

[42] Message of His Holiness Pope Francis for the 52nd World Day of Social Communications, “The truth will set you free (Jn 8:32). Fake news and journalism for peace” (24 January 2018).

[43] Message of His Holiness Pope Francis for the 53rd World Day of Social Communications, “We are members one of another (Eph 4:25). From social network communities to the human community” (24 January 2019).

[44] It is important though, that when a false narrative emerges, it be corrected respectfully and expeditiously. “Fake news has to be refuted, but individual persons must always be respected, for they believe it often without full awareness or responsibility.” Address of His Holiness Pope Francis to Participants in the Meeting Promoted by the National Consortium of Catholic Media “Catholic Fact-Checking”, 28 January 2022.

[45] Message of His Holiness Pope Francis for the 50th World Day of Social Communications “Communication and mercy: A fruitful encounter” (24 January 2016).

[46] This concerns also the formation of priests. As we read in the Ratio Fundamentalis Institutionis Sacerdotalis, “Pastors of the future cannot be aloof, either during their formation or their future ministry, from the public square of social media” (No. 97). They might be also aware of the inevitable risks that come with frequenting the digital world, including various forms of addiction (cf. No. 99). On this aspect see also the Address of the Holy Father Pope Francis to Seminarians and Priests Studying in Rome, 24 October 2022.

[47] Cf. Message of His Holiness Pope Francis for the 53rd World Day of Social Communications, “We are members one of another (Eph 4:25). From social network communities to the human community” (24 January 2019).

[48] It might be useful, therefore, that individual initiatives on social media, especially those that originate with religious and clergy, find a way to enhance communion in the Church. As a Christian community, it might be helpful as well to reach out to the “influencers” that are at the margins of our ecclesial environments.

[49] Being synodal (from syn odòs) means walking on the same road, walking together, moving forward together.

[50] This was described already by the ancient Church Fathers. Tertullian, for example, spoke about martyrdom as attractiveness. In his Apology, he explains that the persecutions are not only unjust, but also pointless: “None of your cruelty, however exquisite, will avail you; rather, it makes our religion more attractive. The more we are mown down by you, the more we grow in number; the blood of Christians is the seed of a new life. (...) That very obstinacy you rail against is a lesson. For who that contemplates it, is not excited to inquire what is at the bottom of it? Who, after inquiry, does not embrace our doctrines?” Tertullian, Apology, n. 50 (translation adapted).

[51] This paragraph is partly inspired by the Message to the Pontifical Mission Societies, 21 May 2020.

[52] Apostolic Journey to Panama: Vigil with Young People (Campo San Juan Pablo II – Metro Park, 26 January 2019).

[53] Message of Pope Francis for the 48th World Communications Day, “Communication at the Service of an Authentic Culture of Encounter” (24 January 2014).

[00890-EN.01] [Văn bản gốc: tiếng Anh]

____________________________________

[Nguồn: vatican.va]

[Chuyển Việt ngữ: TRI KHOAN 9/6/2023]

“Hướng đến sự hiện diện trọn vẹn. Suy tư mục vụ về sự tham gia trên các mạng xã hội”, 29.05.2023 (Phần 3)

“Hướng đến sự hiện diện trọn vẹn. Suy tư mục vụ về sự tham gia trên các mạng xã hội”, 29.05.2023

PHẦN 3

*******

BỘ TRUYỀN THÔNG

Hướng tới sự hiện diện trọn vẹn

Suy tư mục vụ về sự tham gia trên các mạng xã hội

_________________________________________

III. Từ gặp gỡ đến cộng đồng

“Hãy chăm sóc cho người này” (x. Lc 10:35) – mở rộng tiến trình chữa lành cho người khác.

Mặt đối mặt

45) Giao tiếp bắt đầu bằng sự kết nối và hướng tới các mối quan hệ, cộng đồng và hiệp thông.[22] Sẽ không có sự giao tiếp nếu không có sự gặp gỡ thật. Giao tiếp là thiết lập các mối tương quan; là để “ở với”. Trở thành cộng đồng là chia sẻ với người khác những sự thật căn bản về những điều một người nắm giữ và chính con người của họ. Vượt ngoài sự gần gũi về địa lý-lãnh thổ hay sắc tộc-văn hóa, những gì tạo nên một cộng đồng là sự chia sẻ chung về sự thật cùng với ý thức thuộc về, trao đổi lẫn nhau và đoàn kết, trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Khi xét đến các yếu tố sau này, điều quan trọng cần phải nhớ là việc xây dựng sự đoàn kết cộng đồng thông qua các hoạt động giao tiếp, duy trì các mối quan hệ xã hội vượt thời gian và không gian, sẽ luôn là thứ yếu so với việc trung thành với sự thật.

46) Làm thế nào để xây dựng một cộng đồng thông qua các hoạt động giao tiếp giữa những người không ở gần nhau về mặt thể lý thực ra là một vấn đề từ xa xưa. Chúng ta có thể nhận ra sự căng thẳng giữa việc hiện diện thông qua trung gian và sự mong mỏi được gặp gỡ trực tiếp đã có trong thư của các Thánh Tông đồ. Chẳng hạn, Thánh sử Gioan kết thúc thư thứ hai và thứ ba của ngài bằng câu: “Tôi còn có nhiều điều phải viết cho anh em, tôi không muốn dùng giấy mực. Nhưng tôi hy vọng có thể đến với anh em và nói chuyện trực tiếp, để niềm vui của chúng ta được nên trọn vẹn” (2 Ga 12). Với Thánh Tông đồ Phaolô cũng tương tự, ngay cả khi vắng mặt và “rất ao ước được gặp mặt” mọi người (1 Tx 2:17), đã hiện diện qua các bức thư của ngài trong đời sống của mọi cộng đoàn ngài đã thành lập (x. 1 Cr 5:3). Các thư của ngài cũng được dùng để “kết nối” các cộng đoàn khác nhau (x. Col 4:15-16). Khả năng xây dựng cộng đoàn của Thánh Phaolô được truyền lại cho thời đại chúng ta qua nhiều lá thư của ngài, trong đó chúng ta biết rằng đối với ngài, không có sự phân biệt giữa hiện diện thể lý và hiện diện qua những lời ngài viết được cộng đoàn đọc (x. 2 Cr 10:9-11).

47) Trong thực tại onlife ngày càng gia tăng của thế giới ngày nay, cần phải vượt qua luận lý “hoặc -hoặc” nghĩ về các mối quan hệ của con người trong một luận lý lưỡng phân (kỹ thuật số và con người thực), và giả định một luận lý “cả-cả”, dựa trên tính liên kết và tính tổng thể của đời sống con người và xã hội.

Những mối tương quan cộng đồng trên các mạng truyền thông xã hội phải làm vững mạnh các cộng đồng địa phương và ngược lại. “Việc sử dụng mạng xã hội bổ sung cho việc gặp gỡ trực tiếp trở nên sống động qua cơ thể, trái tim, ánh mắt, cái nhìn và hơi thở của người kia. Nếu Mạng được sử dụng như một phần mở rộng hoặc như sự mong đợi việc gặp gỡ như vậy, thì khái niệm mạng không bị dẫn vào con đường lầm lạc và vẫn là một nguồn lực cho sự hiệp thông.”[23] “Thế giới kỹ thuật số có thể là một môi trường giàu tính nhân văn; một mạng lưới không phải của các đường dây mạng mà là của con người,”[24] nếu chúng ta nhớ rằng ở phía bên kia màn hình không có “các con số” hay chỉ là “tập hợp của các cá nhân”, mà là những con người có những câu chuyện, những ước mơ, những kỳ vọng, những đau khổ. Có một cái tên và một khuôn mặt.

Trên đường đến Giêricô

48) Các phương tiện kỹ thuật số cho phép mọi người gặp gỡ nhau vượt ra ngoài những ranh giới không gian và văn hóa. Mặc dù sự gặp gỡ trong môi trường kỹ thuật số này có thể không nhất thiết dẫn đến sự gần gũi về mặt thể lý, nhưng chúng vẫn có thể có ý nghĩa, có ảnh hưởng và là thật. Ngoài những kết nối đơn thuần, chúng có thể là một con đường để tương tác chân thành với người khác, tham gia vào các cuộc trò chuyện có ý nghĩa, bày tỏ tình liên đới và xoa dịu nỗi đau và sự cô lập của một ai đó.

49) Phương tiện truyền thông xã hội có thể được coi là một “con đường đến Giêricô” khác, với vô vàn cơ hội cho những cuộc gặp gỡ bất ngờ như đã xảy ra với Chúa Giêsu: một người hành khất mù lớn tiếng kêu bên vệ đường (x. Lc 18:35-43), một người thu thuế bất lương ngồi ẩn trên cành cây sung (x. Lc 19:1-9) và một người đầy thương tích bị bọn cướp bỏ lại nửa sống nửa chết (x. Lc 10:30). Đồng thời, dụ ngôn người Samari tốt lành nhắc nhở chúng ta rằng nếu chỉ vì một người nào đó là “nhà tu” (thầy tư tế hoặc thầy Lêvi) hoặc tuyên bố là môn đệ của Chúa Giêsu, thì điều đó không bảo đảm rằng họ sẽ giúp đỡ hoặc tìm kiếm sự chữa lành và hòa giải. Người mù bị các môn đệ của Chúa Giêsu quở trách và bảo im đi; sự tiếp xúc của ông Giakêu với Chúa Giêsu đi kèm với tiếng xì xào của những người khác; người đàn ông đầy thương tích bị thầy tư tế và thầy Lêvi bỏ qua khi họ đi ngang.

50) Trong những giao lộ kỹ thuật số, cũng như trong những cuộc gặp gỡ trực tiếp, là “Kitô hữu” vẫn chưa đủ. Có thể tìm thấy nhiều hồ sơ hoặc tài khoản trên mạng xã hội công bố nội dung tôn giáo nhưng không tham gia vào các động lực tương quan một cách trung thực. Những tương tác mang tính thù ghét và ngôn ngữ bạo lực, hạ nhục, đặc biệt là trong bối cảnh chia sẻ nội dung Kitô giáo, phát ra từ màn hình và là sự trái ngược với chính Tin Mừng.[25]

Ngược lại, người Samari tốt lành chú ý và sẵn sàng gặp gỡ người bị thương, động lòng trắc ẩn dẫn đến hành động và chăm sóc cho người bị thương. Ông ta chăm sóc vết thương cho nạn nhân và đưa người đó đến một nhà trọ để bảo đảm nạn nhân được tiếp tục chăm sóc. Tương tự như vậy, mong muốn của chúng ta là biến mạng xã hội thành một không gian có tính tương quan và nhân văn hơn phải được chuyển thành những thái độ cụ thể và sáng tạo.

51) Nuôi dưỡng ý thức cộng đồng bao gồm sự chú ý đến các giá trị, những kinh nghiệm, niềm hy vọng, nỗi buồn, niềm vui, sự hài hước và thậm chí cả những câu chuyện cười được chia sẻ, và chính những điều đó có thể trở thành điểm tập hợp của mọi người trong không gian kỹ thuật số. Cũng như việc lắng nghe, phân định và gặp gỡ, việc xây dựng cộng đồng với người khác đòi hỏi cam kết cá nhân. Điều được các nền tảng truyền thông xã hội định nghĩa là “tình bạn” bắt đầu đơn thuần từ một kết nối hoặc quen thuộc. Tuy nhiên, ở đó cũng có thể nhấn mạnh đến tinh thần hỗ trợ chung và tình bằng hữu. Để trở thành cộng đồng đòi hỏi phải có ý thức tham gia tự do và hỗ tương; để trở thành một hiệp hội như mong muốn tập hợp các thành viên dựa trên sự gần gũi. Tự do và hỗ trợ lẫn nhau không tự động xuất hiện. Để hình thành cộng đồng, công việc chữa lành và hòa giải thường là bước đầu tiên được thực hiện trên đường đi.

52) Ngay cả trên các mạng xã hội, “chúng ta phải quyết định trở thành người Samari tốt lành hoặc người ngoài cuộc thờ ơ. Và nếu chúng ta mở rộng tầm nhìn về lịch sử đời sống của chính chúng ta và của toàn thế giới, thì tất cả chúng ta đều giống như, hoặc đã từng giống như, từng nhân vật trong dụ ngôn. Tất cả chúng ta đều mang trong mình một chút gì đó của người bị thương tích, một chút gì đó của kẻ cướp, một chút gì đó của những người qua đường, và một chút gì đó của người Samari tốt lành.”[26]

Tất cả chúng ta có thể là người qua đường trên xa lộ kỹ thuật số - chỉ đơn giản là “được kết nối” [27] -, hoặc chúng ta có thể làm việc gì đó giống như người Samari và cho phép các kết nối phát triển thành những cuộc gặp gỡ thực sự. Người qua đường tình cờ trở thành người lân cận khi ông ta chăm sóc cho người bị thương bằng cách băng bó vết thương cho người kia. Khi chăm sóc cho người bị nạn, ông không chỉ nhằm mục đích chữa lành những vết thương thể xác mà còn cả sự chia rẽ và thù hận tồn tại giữa các nhóm xã hội của họ.

53) Như vậy việc “chữa lành” những vết thương trên mạng xã hội có nghĩa là gì? Làm thế nào chúng ta có thể “hàn gắn” sự chia rẽ? Làm thế nào chúng ta có thể xây dựng các môi trường hội thánh có khả năng chào đón và hội nhập “các vùng ngoại vi về địa lý và cuộc sống” của các nền văn hóa ngày nay? Những câu hỏi như vậy là cần thiết để phân định sự hiện diện của người Kitô hữu trên các xa lộ kỹ thuật số.

“Ngày nay chúng ta có cơ hội tuyệt vời để thể hiện tình huynh đệ vốn có của mình, để trở thành những người Samari tốt lành mang lấy nỗi đau trong các vấn đề của người khác chứ không kích động thêm hận thù và oán giận. Giống như người lữ khách tình cờ trong dụ ngôn, chúng ta chỉ cần có một ước muốn rõ ràng và giản dị là trở thành một dân tộc, một cộng đồng, liên tục và không mệt mỏi trong nỗ lực bao gồm, hòa nhập và nâng đỡ những người vấp ngã.”[28]

“Hãy đi và làm như vậy”

54) Tương quan sinh ra tương quan, cộng đồng xây dựng cộng đồng. Ơn phúc của mối tương quan được thiết lập giữa hai người vượt xa hơn sự tương tác của họ. Con người được tạo dựng nên cho các mối quan hệ và cộng đồng. Đồng thời, sự cô đơn và cô lập đang hoành hành trong thực tại văn hóa của chúng ta, như chúng ta đã trải nghiệm cách sâu sắc trong đại dịch COVID-19. Những người đang tìm kiếm cộng đồng, đặc biệt là những người bị thua thiệt, thường chuyển sang không gian kỹ thuật số để tìm cộng đồng, sự hòa nhập và sự liên đới với những người khác. Trong khi nhiều người tìm thấy niềm an ủi khi kết nối với những người khác trong không gian kỹ thuật số, thì những người khác lại thấy điều đó là không đủ. Chúng ta có thể thất bại trong việc cung cấp không gian cho những người muốn tham gia đối thoại và tìm kiếm sự hỗ trợ mà lại không vấp phải những thái độ phán xét hoặc phòng thủ.

55) Từ gặp gỡ chuyển thành mối tương quan và sau đó thành cộng đồng cho thấy những ơn và thách đố của văn hóa kỹ thuật số. Có những lúc các cộng đồng trực tuyến hình thành khi người ta tìm thấy điểm chung trong việc tập hợp các ý kiến chống lại một “người khác” bên ngoài, một kẻ thù chung về hệ tư tưởng. Kiểu phân cực này tạo ra một “chủ nghĩa bộ lạc kỹ thuật số”, trong đó các nhóm đọ sức với những nhóm khác trên tinh thần đối địch. Chúng ta không được quên sự hiện diện của tha nhân, những người anh chị em, những người có phẩm giá trên khắp các dòng tộc này. Chúng ta “không được phân loại người khác để quyết định ai là người lân cận của tôi và ai không phải. Trở thành người lân cận hay không là tùy thuộc vào tôi — vào quyết định là của tôi — trở thành người lân cận với những người mà tôi gặp, những người cần giúp đỡ, cho dù họ là người lạ hoặc có thể là thù địch, là tùy thuộc vào tôi.”[29] Thật đáng buồn, những mối tương quan bị đổ vỡ, những xung đột và chia rẽ không phải là xa lạ đối với Giáo hội. Chẳng hạn, khi các nhóm tự cho mình là “Công giáo” sử dụng sự hiện diện của họ trên mạng xã hội để gây chia rẽ, thì họ đang hành xử không giống như một cộng đoàn Kitô giáo nên làm.[30] Thay vì lợi dụng những xung đột và clickbait (tạm dịch: mồi nhử) gây mâu thuẫn, thái độ thù địch phải trở thành cơ hội hoán cải, cơ hội chứng kiến sự gặp gỡ, đối thoại và hòa giải xung quanh các vấn đề có thể gây chia rẽ.[31].

56) Tham gia mạng xã hội phải vượt xa hơn việc trao đổi ý kiến cá nhân hoặc các hành vi ganh đua. Hành vi xã hội được huy động thông qua phương tiện truyền thông xã hội đã có tác động lớn hơn và thường hiệu quả hơn trong việc biến đổi thế giới so với một cuộc tranh luận hời hợt về các ý tưởng. Những tranh luận thường bị giới hạn bởi số lượng ký tự được phép và tốc độ mọi người phản ứng với các bình luận, chưa kể đến những tranh luận đánh vào cảm tính – những tấn công nhắm vào người đang đưa ra ý kiến, bất kể chủ đề chung đang được thảo luận là gì.

Chia sẻ ý tưởng là cần thiết, nhưng chỉ có ý tưởng thì không hiệu quả; chúng phải trở thành “xác thịt”. Hành động phải làm cho đất đai màu mỡ từng ngày.[32]

Học từ người Samari, chúng ta được kêu gọi phải chú ý đến động lực này. Ông ta không dừng lại ở cảm giác thương hại; ông thậm chí không dừng lại ở việc băng bó vết thương cho một người lạ. Ông đi xa hơn, đưa người bị thương đến một quán trọ và sắp xếp để người đó được tiếp tục chăm sóc.[33] Qua sự sắp xếp này, mối tương quan của sự chăm sóc và hạt giống cộng đồng được thiết lập giữa người Samari và người bị thương được mở rộng đến chủ nhà trọ và gia đình ông ta.

Giống như người thông luật, khi sự hiện diện trên các phương tiện kỹ thuật số, chúng ta cũng được mời gọi hãy “đi và làm như vậy” và từ đó thúc đẩy ích chung. Làm thế nào chúng ta có thể giúp chữa lành môi trường kỹ thuật số độc hại? Làm thế nào chúng ta có thể thúc đẩy lòng hiếu khách và cơ hội hàn gắn và hòa giải?

57) Lòng hiếu khách xây dựng trên sự cởi mở mà chúng ta mang đến khi gặp gỡ người khác; qua đó, chúng ta chào đón Đức Kitô trong thân hình người khách lạ (x. Mt 25:40). Để làm được điều này, các cộng đồng kỹ thuật số phải chia sẻ nội dung và sở thích nhưng cũng phải cùng nhau hành động và trở thành chứng nhân cho sự hiệp thông. Đã có những cách thể hiện mạnh mẽ của các cộng đồng chăm sóc trong bối cảnh kỹ thuật số. Ví dụ: có những cộng đồng tập hợp lại để hỗ trợ người khác trong lúc ốm đau, mất mát và đau buồn, cũng như những cộng đồng huy động vốn từ cộng đồng cho những người gặp khó khăn và những người cung cấp sự hỗ trợ xã hội và tâm lý giữa các thành viên. Tất cả những nỗ lực này có thể được xem là những tấm gương về “sự gần gũi kỹ thuật số”. Những người rất khác nhau có thể tham gia vào một “cuộc đối thoại về hành động xã hội” trực tuyến. Họ có thể hoặc không được truyền cảm hứng bởi đức tin. Dù trong trường hợp nào, các cộng đồng được thành lập để hành động vì lợi ích của người khác là chìa khóa để vượt qua sự cô lập trên mạng xã hội.

58) Chúng ta có thể nghĩ rộng hơn nữa: mạng xã hội không phải được đúc bằng đá. Chúng ta có thể thay đổi nó. Chúng ta có thể trở thành động lực của sự thay đổi, hình dung ra những mô hình mới được xây dựng dựa trên sự tin cậy, minh bạch, bình đẳng và hòa nhập. Cùng nhau, chúng ta có thể thúc đẩy các công ty truyền thông xem xét lại vai trò của họ và để internet trở thành một không gian công cộng thực sự. Những không gian công được xây dựng tốt có thể thúc đẩy hành vi xã hội tốt hơn. Do đó, chúng ta cần xây dựng lại những không gian kỹ thuật số để chúng trở thành những môi trường nhân văn hơn và lành mạnh hơn.

Chia sẻ bữa ăn

59) Là một cộng đồng đức tin, Giáo hội đang trong cuộc lữ hành về Nước Thiên Đàng. Vì phương tiện truyền thông xã hội và rộng hơn là thực tại kỹ thuật số là một khía cạnh rất quan trọng của hành trình này, nên điều quan trọng là phải suy tư về chiều kích hiệp thông và cộng đồng đối với sự hiện diện của Giáo hội trong môi trường kỹ thuật số.

Trong những thời điểm phong tỏa nghiêm trọng nhất của đại dịch, việc phát sóng những cử hành phụng vụ qua mạng xã hội và các phương tiện truyền thông khác đã mang đến sự tiện lợi nhất định cho những người không thể tham gia trực tiếp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều điều cần suy nghĩ trong các cộng đồng đức tin của chúng ta về cách tận dụng môi trường kỹ thuật số theo cách bổ sung cho đời sống bí tích. Những câu hỏi về thần học và mục vụ đã được đặt ra liên quan đến các chủ đề khác nhau: chẳng hạn, việc khai thác thương mại đối với việc truyền phát lại Thánh lễ.

60) Cộng đoàn Hội thánh được hình thành nơi hai hoặc ba người tụ họp nhân danh Chúa Giêsu (x. Mt 18:20) bất kể nguồn gốc, nơi cư trú hay những đặc tính về địa lý. Chúng ta có thể nhận thấy rằng khi truyền phát Thánh Lễ, Giáo Hội đã đi vào nhà của mọi người, điều cần thiết là phải suy tư về ý nghĩa của việc “tham dự” vào Bí Tích Thánh Thể.[34] Sự xuất hiện của văn hóa kỹ thuật số và kinh nghiệm của đại dịch đã cho thấy các sáng kiến mục vụ của chúng ta ít chú ý đến “Giáo hội tại gia”, Giáo hội quy tụ trong nhà và quanh bàn ăn. Về vấn đề này, chúng ta cần khám phá lại mối liên hệ giữa phụng vụ được cử hành trong các nhà thờ với việc cử hành Chúa bằng những cử chỉ, lời và kinh nguyện trong gia đình. Nói cách khác, chúng ta cần xây dựng lại cầu nối giữa bàn ăn gia đình và bàn thờ, nơi chúng ta được nuôi dưỡng về mặt thiêng liêng qua việc lãnh nhận Bí tích Thánh Thể và được thêm sức trong sự hiệp thông của chúng ta với tư cách là người tín hữu.

61) Người ta không thể chia sẻ bữa ăn qua màn hình.[35] Tất cả các giác quan của chúng ta đều hoạt động khi chúng ta dùng bữa: vị giác và khứu giác, ánh mắt ngắm nhìn khuôn mặt của người cùng ăn, lắng nghe những cuộc trò chuyện tại bàn ăn. Ăn chung bàn là bài học đầu tiên của chúng ta về sự quan tâm đến người khác, nuôi dưỡng mối tương quan giữa các thành viên trong gia đình, hàng xóm, bạn bè và đồng nghiệp. Tương tự như vậy, chúng ta tham dự với trọn vẹn con người tại bàn thờ: tâm trí, tinh thần và thể xác đều tham gia. Phụng vụ là trải nghiệm của giác quan; chúng ta đi vào mầu nhiệm Thánh Thể qua cánh cửa của các giác quan được đánh thức và nuôi dưỡng trong vẻ đẹp, ý nghĩa, sự hài hòa, tầm nhìn, sự tương tác và cảm xúc. Trên hết, Thánh Lễ không phải là việc gì đó mà chúng ta chỉ “xem”; đó thực sự là nguồn nuôi dưỡng chúng ta.

62) Hóa thân là rất quan trọng đối với các Kitô hữu. Ngôi Lời Thiên Chúa đã nhập thể trong một thân thể, Người đã chịu đau khổ và chịu chết với thân xác của Người, và Người đã sống lại trong cuộc Phục Sinh trong thân xác của Người. Sau khi về với Chúa Cha, mọi điều Người trải qua trong thân xác đều tuôn chảy vào trong các bí tích.[36] Người bước vào Thánh địa trên trời và mở ra một con đường lữ hành qua đó Nước Trời được tuôn đổ trên chúng ta.

63) Được kết nối vượt ngoài những ranh giới không gian không phải là một thành tựu của “những khám phá công nghệ kỳ diệu”. Đó là điều chúng ta trải nghiệm, ngay cả khi không biết, mỗi lần chúng ta “quy tụ nhân danh Chúa Giêsu”, mỗi lần chúng ta thông phần vào sự hiệp thông phổ quát của thân thể Chúa Kitô. Ở đó, chúng ta “kết nối” với Giêrusalem trên trời và gặp gỡ các thánh của mọi thời đại và chân nhận nhau là các phần của cùng một Thân thể Đức Kitô.Do đó, như Đức Thánh Cha Phanxicô nhắc nhở chúng ta trong Sứ điệp Ngày Thế giới Truyền thông, mạng xã hội bổ sung – nhưng không thay thế – cho sự gặp gỡ trực tiếp trở nên sống động thông qua cơ thể, trái tim, đôi mắt, cái nhìn và hơi thở của người khác. “Nếu một gia đình sử dụng Internet để kết nối nhiều hơn, sau đó gặp nhau tại bàn ăn và nhìn vào mắt nhau, thì đó là một nguồn mạch. Nếu một cộng đoàn Hội Thánh điều phối hoạt động của mình thông qua mạng và sau đó cử hành Bí tích Thánh Thể cùng nhau, thì đó là một nguồn mạch. (…) Chính Giáo hội là một mạng lưới được đan kết với nhau bằng sự hiệp thông Thánh Thể, nơi sự hiệp nhất không dựa trên “những lượt thích”, nhưng dựa trên sự thật, dựa trên tiếng “Amen”, nhờ đó mỗi người bám chặt vào Thân thể Chúa Kitô và chào đón tha nhân.”[37]

(Xin xem tiếp phần 4)

_______________________________________________


[22] Communio et Progressio, 12.

[23] Message of Pope Francis for the 53rd World Communications Day, “We are members one of another (Eph 4:25). From social network communities to the human community” (24 January 2019).

[24] Message of Pope Francis for the 48th World Communications Day, “Communication at the Service of an Authentic Culture of Encounter” (24 January 2014).

[25] Cf. Fratelli tutti, 49.

[26] Fratelli tutti, 69.

[27] Cf. Message of Pope Francis for the 48th World Communications Day, “Communication at the Service of an Authentic Culture of Encounter” (24 January 2014).

[28] Fratelli tutti, 77.

[29] Pope Francis, Angelus, 10 July 2016.

[30] Cf. Gaudete et exsultate, 115.

[31] On the issue of polarization and its relationship with the building of consensus, see specifically Fratelli tutti, 206-214.

[32] Cf. Address at the “Economy of Francesco” event, 24 September 2022.

[33] “And the next day he took out two denarii and gave them to the innkeeper, saying, ‘Take care of him, and whatever more you spend, I will repay you when I come back.’” (Lk 10:35).

[34] A survey conducted in the USA by Barna Research Centre in 2020 revealed that while half of usual “churchgoers” reported they had not “attended church worship services, either in person or digitally” during a period of six months —they still say that they have “watched a church service online” during that same period. It is, then, possible to acknowledge having watched a service without counting yourself as an attendee.

[35] There seem to be artificial substitutes for almost everything in virtual reality; we can share all kinds of information through digitality, but sharing a meal doesn’t seem to be possible even in metaverse.

[36] Cf. Desiderio desideravi, 9, referencing Leo the Great, Sermo LXXIV: De ascensione Domini II, 1: “quod … Redemptoris nostri conspicuum fuit, in sacramenta transivit.”

[37] Message of His Holiness Pope Francis for the 53rd World Communications Day, “We are members one of another (Eph 4:25). From social network communities to the human community” (24 January 2019). It may be helpful to consider other forms of spiritual practice, such as the Liturgy of the Hours and lectio divina, that might be more suitable for online sharing, than the Holy Mass.

_______________________________________________

[Nguồn: vatican.va]

[Chuyển Việt ngữ: TRI KHOAN 8/6/2023]