Trung Đông, sự lan rộng của chiến tranh, và lập trường của Đức Thánh Cha và Giáo hội Công giáo

Nói chuyện với các nhà báo bên ngoài Dinh thự Giáo hoàng tại Castel Gandolfo vào tối ngày 3 tháng 3.

Trung Đông, sự lan rộng của chiến tranh, và lập trường của Đức Thánh Cha và Giáo hội Công giáo

Khi Trung Đông đang phải đối diện với viễn cảnh một cuộc chiến tranh khu vực rộng lớn hơn, niềm hy vọng của Vatican vẫn là ngoại giao cuối cùng sẽ định hình tương lai của khu vực này — chứ không phải tên lửa.

05 tháng 03, 2026 09:36

JORGE ENRIQUE MÚJICA

(ZENIT News / Rome, 05.03.2026). - Khi Trung Đông rơi vào một trong những đợt leo thang nguy hiểm nhất trong nhiều năm qua, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã cất lên tiếng nói trong lời kêu gọi hòa bình mới, cảnh báo rằng vòng xoáy bạo lực đang diễn ra có thể dẫn đến một thảm họa mang tầm lịch sử.

Khi nói chuyện với các phóng viên bên ngoài Dinh thự Giáo hoàng tại Castel Gandolfo vào tối ngày 3 tháng 3, Đức Giáo hoàng đưa ra một thông điệp ngắn gọn nhưng mạnh mẽ: thế giới phải cầu nguyện cho hòa bình và tích cực làm việc để xây dựng nền hòa bình đó.

Đức Thánh Cha nói, “Hãy cầu nguyện cho hòa bình. Hãy làm việc cho hòa bình. Có quá nhiều hận thù. Hận thù trên thế giới đang không ngừng gia tăng.”

Lời của ngài được đưa ra khi chiến dịch không kích của liên quân Hoa Kỳ - Israel chống lại Iran bước sang ngày thứ tư và xung đột đã lan rộng trên nhiều mặt trận ở Trung Đông. Những khởi đầu với các cuộc tấn công phối hợp nhằm vào chính quyền Iran vào ngày 28 tháng 2 đã nhanh chóng biến thành một cuộc đối đầu khu vực liên quan đến Israel, Iran, các quốc gia vùng Vịnh và các nhóm vũ trang hoạt động khắp khu vực.

Hậu quả đến ngay lập tức và vô cùng thảm khốc. Theo các báo cáo hiện có, gần 800 người đã thiệt mạng tại Iran kể từ khi bắt đầu các chiến dịch, trong khi ít nhất 11 người đã chết tại Israel khi các cuộc tấn công trả đũa của Iran gia tăng cường độ. Sáu quân nhân Hoa Kỳ cũng được xác nhận đã thiệt mạng.

Xung đột đã lan rộng ra ngoài lãnh thổ Iran. Iran phát động các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu ở Bahrain, Qatar, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Ả Rập Xê-út và Oman. Trong khi đó, lực lượng Israel đã đáp trả các cuộc tấn công từ Hezbollah ở Lebanon bằng các cuộc tấn công vào Beirut ngày 3 tháng 3, làm dấy lên lo ngại rằng mặt trận Lebanon mong manh một lần nữa có thể bùng phát thành một cuộc chiến tranh toàn diện.

Ngay cả các cơ sở hạ tầng ngoại giao và quân sự trên khắp khu vực cũng chịu áp lực. Các đại sứ quán Hoa Kỳ tại Dubai và Riyadh được báo cáo là mục tiêu của các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái, dấu hiệu cho thấy cuộc đối đầu có thể ngày càng lôi kéo các tác nhân quốc tế vào cuộc.

Sự leo thang quân sự cũng đã làm gián đoạn một trong những tuyến huyết mạch kinh tế quan trọng nhất thế giới: Eo biển Hormuz. Gần 20% nguồn cung dầu toàn cầu đi qua đường thủy hẹp dọc theo bờ biển phía nam của Iran mỗi ngày. Vận tải thương mại tại đây gần như đình trệ do các công ty bảo hiểm đã rút lại phạm vi bảo hiểm cho các tàu điều hướng qua eo biển. Giá dầu đã tăng vọt, khiến Hoa Kỳ cân nhắc việc triển khai các tàu hải quân hộ tống những tàu chở dầu đi qua khu vực.

Vào ngày 3 tháng 3, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump cho biết chiến dịch quân sự có thể kéo dài tới năm tuần, đồng thời nhấn mạnh rằng lực lượng Hoa Kỳ có khả năng duy trì các hoạt động lâu hơn thế. Ông cũng nói với New York Post rằng ông không loại trừ việc triển khai bộ binh tại Iran “nếu cần thiết”, một tuyên bố càng làm tăng thêm mối quan ngại quốc tế về quy mô tiềm tàng của cuộc xung đột.

Đối với Tòa Thánh, mối nguy hiểm không chỉ nằm ở bạo lực hiện tại mà còn ở chính logic của sự leo thang. Trong buổi đọc Kinh Truyền Tin ngày 1 tháng 3, Đức Thánh Cha Lêô cảnh báo rằng những biến cố đang diễn ra có thể biến thành “một thảm kịch với quy mô khổng lồ” nếu các bên liên quan không ngăn chặn được vòng xoáy trả đũa.

Cũng trong dịp đó, ngài nói, “Sự ổn định và hòa bình không được xây dựng bằng những lời đe dọa lẫn nhau, cũng không bằng những vũ khí gieo rắc sự hủy diệt, đau khổ và chết chóc, nhưng chỉ có thể thông qua một cuộc đối thoại hợp lý, chân thực và có trách nhiệm.”

Đức Giáo hoàng thúc giục các nhà lãnh đạo tất cả các bên nhận lấy điều mà ngài gọi là “trách nhiệm luân lý” để ngăn chặn vòng xoáy bạo lực trước khi nó trở thành một vực thẳm không thể cứu vãn.

Quan điểm ngoại giao của Vatican đối với Iran được định hình qua nhiều thập kỷ cam kết cách thận trọng. Quan hệ giữa Tòa Thánh và nước Cộng hòa Hồi giáo thường kết hợp giữa sự phê bình thẳng thắn với đối thoại kiên trì, phản ánh phương pháp ngoại giao đặc thù của Vatican.

Căng thẳng đã gia tăng mạnh vào năm 2006 sau bài diễn văn nổi tiếng tại Regensburg của Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI, trong đó gồm có một đoạn trích dẫn lịch sử liên quan đến bạo lực tôn giáo đã gây ra những phản ứng rộng khắp trong thế giới Hồi giáo. Các giới chức Iran khi đó cáo buộc Vatican làm gia tăng căng thẳng giữa các tôn giáo. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng cuối cùng đã dẫn đến một cuộc đối thoại mới giữa các học giả Công giáo và Hồi giáo, gồm các cuộc họp theo khuôn khổ đã được thiết lập giữa Hội đồng Tòa Thánh về Đối thoại Liên tôn của Vatican và các tổ chức của Iran.

Những nỗ lực đó đã tạo ra nhiều cuộc trao đổi cấp cao, bao gồm chuyến thăm Tehran năm 2010 của Đức Hồng y Jean-Louis Tauran, người đã chuyển thông điệp cá nhân của Đức Bênêđictô XVI tới tổng thống khi đó là Mahmoud Ahmadinejad. Trong bức thư đó, Đức Giáo hoàng nhấn mạnh nhu cầu cấp bách về sự hợp tác giữa các tín đồ tôn giáo trong việc cổ võ hòa bình và bảo vệ các giá trị đạo đức phổ quát.

Mối quan hệ ngoại giao này tiếp tục dưới thời Đức Thánh Cha Phanxicô, người đã mở rộng cam kết của Tòa Thánh với Trung Đông thông qua điều mà ngài mô tả là “văn hóa gặp gỡ”. Vào tháng 1 năm 2016, Tổng thống Iran Hassan Rouhani đã đến thăm Vatican, nơi các cuộc thảo luận với Đức Thánh Cha gồm những xung đột khu vực, đàm phán hạt nhân và vai trò của các nhà lãnh đạo tôn giáo trong việc chống lại chủ nghĩa cực đoan.

Chuyến tông du lịch sử của Đức Phanxicô tới Iraq vào tháng 3 năm 2021 đã đánh dấu một cột mốc khác trong cuộc đối thoại Công giáo với thế giới Hồi giáo Shiite. Tại thành phố Najaf, Đức Giáo hoàng đã gặp Đại Giáo chủ Ali al-Sistani, một trong những nhà chức trách tôn giáo có ảnh hưởng nhất của Hồi giáo Shiite. Cuộc gặp gỡ biểu trưng cho sự công nhận tính đa nguyên trong Hồi giáo và mở ra những khả năng mới cho sự hợp tác tôn giáo trong một khu vực thường bị mô tả qua những chia rẽ giáo phái cứng nhắc.

Di sản đối thoại đó hiện là bối cảnh để hiểu những lời kêu gọi hòa bình của Đức Lêô XIV. Vatican từ lâu kiên định tìm cách đặt mình như một tiếng nói luân lý có khả năng đối thoại với tất cả các bên trong cuộc xung đột mà không đứng về phía các khối địa chính trị.

Cái giá về nhân mạng của cuộc chiến hiện tại càng làm nổi bật tính cấp bách của thông điệp ấy. Tại miền nam Lebanon, toàn bộ các thị trấn đã bắt đầu bị bỏ trống vì nỗi sợ hãi về sự leo thang hơn nữa. Tại Sidon, cách Beirut khoảng 40 km về phía nam, cư dân đã bắt đầu di tản hàng loạt sau các cuộc oanh kích của Israel nhằm vào các vị trí của Hezbollah. Tình trạng tắc nghẽn giao thông kéo dài hàng cây số đã làm tê liệt các tuyến đường thoát thân, khiến một số cộng đồng bị kẹt giữa những cửa hàng trống không, những trường học đóng cửa và tình trạng thiếu hụt lương thực ngày càng tăng.

Hàng giáo sĩ địa phương báo cáo rằng các gia đình Kitô hữu, do không thể rời đi vì đường xá bị phong tỏa và tắc nghẽn, hiện đang bị kẹt lại khi phần lớn dân cư tháo chạy về các vùng an toàn hơn. Tình hình minh chứng cho những thực tại xã hội phức tạp của Lebanon, nơi thường dân thuộc các cộng đồng tôn giáo khác nhau thường phải gánh chịu hậu quả của các cuộc đối đầu địa chính trị mà họ không hề lựa chọn.

Trong bầu khí bất định và sợ hãi này, những lời của Đức Giáo hoàng mang một âm vang đặc biệt. Một lần nữa trong lúc nói chuyện với các phóng viên tại Castel Gandolfo trước khi trở về Vatican, Đức Lêô XIV đã lặp lại cốt lõi thông điệp của ngài.

Ngài nói, “Chúng ta hãy cầu nguyện để bớt đi hận thù và có thêm hòa bình. Và chúng ta hãy thực sự tìm kiếm đối thoại.”

Đối với Tòa Thánh, lời kêu gọi đó không đơn thuần mang tính tu từ. Nó phản ánh một niềm vững tin lâu đời, được các vị Giáo hoàng gần đây bày tỏ nhiều lần, rằng chiến tranh cuối cùng thể hiện sự thất bại của chính trị và sự sụp đổ của khả năng lý trí của nhân loại.

Khi Trung Đông đối diện với viễn cảnh một cuộc chiến tranh khu vực rộng lớn hơn, niềm hy vọng của Vatican vẫn là ngoại giao cuối cùng sẽ định hình tương lai của khu vực này — chứ không phải tên lửa.

[Nguồn: zenit]

[Chuyển Việt ngữ: TRI KHOAN 8/3/2026]