25 người Công giáo nổi tiếng đã định hình 250 năm đầu tiên của nước Mỹ
DenisProduction.com | Shutterstock
04/07/26
Nhằm tôn vinh 250 năm lịch sử của Hoa Kỳ, dưới đây là 25 nhân vật Công giáo có tầm ảnh hưởng sâu rộng nhất đã góp phần định hình nền văn hóa và lịch sử nước Mỹ.
Người Công giáo đã hiện diện trên lãnh thổ Hoa Kỳ ngay từ những ngày đầu tiên; trên thực tế, những người châu Âu đầu tiên đặt chân đến châu Mỹ đều là người Công giáo.
Nhằm tôn vinh 250 năm nước Mỹ, dưới đây là 25 nhân vật Công giáo có tầm ảnh hưởng lớn nhất — mỗi người đại diện cho một thập kỷ — đã góp phần định hình lịch sử và nền văn hóa Hoa Kỳ.
Thời kỳ Thuộc địa và Lập quốc
1 Thánh Junípero Serra (1713–1784)
Được biết đến với danh hiệu "Tông đồ của California", vị tu sĩ và là nhà truyền giáo Dòng Phanxicô người Tây Ban Nha đã thành lập 9 trong số 21 giáo điểm truyền giáo lịch sử tại California, làm thay đổi vĩnh viễn lịch sử vùng miền Tây Hoa Kỳ.
2 Stephen Moylan (1737–1811)
Nhà ái quốc người Mỹ gốc Ireland này trong thời kỳ Chiến tranh giành độc lập Hoa Kỳ từng giữ chức vụ Thư ký và Sĩ quan tùy viên của Tướng George Washington. Ông là người đã khai sinh ra tên gọi "United States of America" (Hợp chúng quốc Hoa Kỳ) khi sử dụng cụm từ này trong một bức thư vào tháng 1 năm 1776 — đây là lần sử dụng sớm nhất của tên gọi này được ghi nhận.
3 Charles Carroll (1737–1832)
Vị lập quốc Charles Carroll xứ Carrollton là người Công giáo duy nhất đặt bút ký vào Tuyên ngôn Độc lập. Là người học thức cao và xuất thân tầng lớp thượng lưu, ông có một sự nghiệp chính trị lâu dài và nổi bật.
4 Daniel Carroll (1730–1796)
Là anh họ của ngài Charles và cũng là một trong số rất ít các vị lập quốc Công giáo, ông là một trong hai người Công giáo ký Hiến pháp Hoa Kỳ, đồng thời tiếp tục tham gia sâu rộng vào chính trường của tiểu bang cũng như quốc gia trong suốt cuộc đời.
5 John Carroll (1735–1815)
Là em trai của ngài Daniel, là người bạn thân thiết của Benjamin Franklin và là vị giám mục Công giáo đầu tiên tại Hoa Kỳ. Ngài đã thành lập Đại học Georgetown và Giáo xứ Thánh Gioan Thánh sử tại Maryland — giáo xứ đầu tiên của quốc gia không trực thuộc một dòng tu.
6 Commodore John Barry (1745–1803)
Vị sĩ quan hải quân người Mỹ gốc Ireland này phục vụ trong Hải quân Lục địa (Continental Navy) thời Chiến tranh Cách mạng Hoa Kỳ và được tôn vinh là "Cha đẻ của Hải quân Hoa Kỳ".
7 Đấng Đáng Kính Pierre Toussaint (1766–1853)
Sinh ra trong thân phận nô lệ tại Haiti, ngài Toussaint bị các chủ nô đưa đến thành phố New York và cuối cùng trả tự do cho ngài. Ngài trở thành một nhà tạo mẫu tóc rất nổi tiếng và giàu có. Là một tín hữu Công giáo đạo đức, tham dự Thánh lễ hằng ngày, ngài đã dùng tài sản của mình để hỗ trợ nhiều công cuộc bác ái và có ảnh hưởng lớn đối với xã hội đương thời. Ngài là giáo dân đầu tiên và duy nhất được an táng trong hầm mộ bên dưới bàn thờ chính của Nhà thờ chánh tòa Thánh Patrick ở New York.
Pierre and Juliette Toussaint, by Anthony Meucci, 1825. © 2021 New-York Historical Society8 Thánh Elizabeth Ann Seton (1774–1821)
Là một nhà giáo dục Công giáo người Mỹ và là người sáng lập hệ thống trường giáo xứ, Thánh Seton đã có một cuộc đời đặc biệt: ngài từng là vợ, là mẹ của năm người con trước khi bước vào đời sống thánh hiến sau khi chồng qua đời. Ngài nổi tiếng vì là người đầu tiên sinh ra trên lãnh thổ mà sau này là Hoa Kỳ được tuyên phong hiển thánh.
Thế kỷ XIX: Xây dựng Giáo hội tại Hoa Kỳ
9 Đức Tổng Giám mục John Hughes (1797–1864)
Với biệt danh “Dagger John”, Đức cha Hughes là một nhân vật có tầm ảnh hưởng rất lớn, người đã bảo vệ thành công Giáo hội trước làn sóng bạo lực bài ngoại, xây dựng hệ thống trường học Công giáo tại Mỹ, và phục vụ với vai trò nhà ngoại giao cho Tổng thống Lincoln trong thời kỳ Nội chiến. Ngài là một huyền thoại thực sự.
Năm 1844, những người bạo loạn chống Công giáo tại Philadelphia đã đốt cháy hai nhà thờ và khiến 12 người thiệt mạng. Khi nghe tin các cuộc bạo loạn có thể lan sang giáo phận New York của ngài, Đức Cha Hughes đã bố trí lực lượng vũ trang canh gác tại tất cả các nhà thờ và đưa ra tuyên bố nổi tiếng với ông thị trưởng có cảm tình với nhóm bài ngoại: “Nếu bất kỳ một ngôi nhà thờ Công giáo nào ở New York bị đốt, thành phố này sẽ trở thành một Moscow thứ hai” — một ám chỉ nhắc lại sự kiện các công dân Moscow đã tự tay thiêu hủy thành phố của mình để ngăn Napoleon dùng nơi đây làm căn cứ trú đông cho quân đội. Nhờ đó, đoàn chiên của ngài được bình an vô sự, và “Dagger John” đã trở thành “vị Giám mục Công giáo nổi tiếng nhất, nếu chưa hẳn là vị giám mục Công giáo được yêu mến nhất tại quốc gia này”.
10 Đức Hồng y James Gibbons (1834–1921)
Là Tổng Giám mục Baltimore trong hơn 40 năm, Đức Hồng y Gibbons đã hoạt động không mệt mỏi để hội nhập Công giáo vào đời sống của người Mỹ. Ngài đã xuất bản một cuốn sách hộ giáo Công giáo bán chạy nhất, được viết riêng cho các tín hữu Tin Lành muốn tìm hiểu về Công giáo; quyển sách này là sách bán chạy nhất tại Hoa Kỳ trong suốt sáu thập niên, cho đến khi Gone with the Wind (Cuốn theo chiều gió) vượt qua về doanh số.
11 Buffalo Bill Cody (1846–1917)
Là một quân nhân, thợ săn bò rừng bizon, nghệ sĩ biểu diễn và là một trong những nhân vật nổi tiếng nhất của miền Viễn Tây Hoa Kỳ, Cody đã có ảnh hưởng lớn đối với các giai thoại của miền Tây nước Mỹ. Ông được đón nhận vào Giáo hội Công giáo một ngày trước khi qua đời.
12 Thánh Frances Xavier Cabrini (1850–1917)
Biết kể từ đâu cho hết di sản phi thường của ngài? Là vị thánh đầu tiên của Hoa Kỳ được tuyên phong hiển thánh, Thánh Cabrini đã thành lập 67 trường học, cô nhi viện và các cơ sở bảo trợ xã hội khác, làm thay đổi cuộc đời của không biết bao nhiêu người. Mới chỉ vài tuần trước, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã khuyến khích người trẻ tìm hiểu về thánh nữ và cuộc đời "đầy cuốn hút" của ngài.
13 Chân phước Michael McGivney (1852–1890)
Là đấng sáng lập Dòng Hiệp sĩ Columbus, Chân phước McGivney đã cải thiện cuộc sống của biết bao người thông qua mô hình bảo hiểm tương trợ và tình huynh đệ dành cho nam giới được phát triển từ tổ chức do ngài thành lập.
14 Thánh Katharine Drexel (1858–1955)
Là một tiểu thư thừa kế giàu có ở Philadelphia và trở thành nữ tu, Thánh Katharine Drexel là người thứ hai sinh ra tại Hoa Kỳ được tuyên phong hiển thánh. Ngài đã từ bỏ khối tài sản khổng lồ để dấn thân cho công bằng sắc tộc, thành lập các trường học và cơ sở truyền giáo dành cho các cộng đồng người Mỹ bản địa và người Mỹ gốc Phi, trong đó có trường đại học Công giáo đầu tiên dành cho người Mỹ gốc Phi.
Nửa đầu thế kỷ XX
15 Al Smith (1873–1944)
Là một chính trị gia người Mỹ từng giữ chức Thống đốc tiểu bang New York, ông Smith là ứng cử viên Công giáo đầu tiên tranh cử tổng thống của một chính đảng lớn — và phần lớn cương lĩnh tranh cử của ông là bãi bỏ Đạo luật Cấm rượu.
Dù thất bại trong cuộc bầu cử, chiến dịch của ông đã đóng vai trò lớn trong việc bãi bỏ Đạo luật Cấm rượu sau đó và giúp xóa bỏ định kiến đối với người Công giáo khi tham gia tranh cử. Di sản của ông vẫn tiếp tục cho đến ngày nay — sự kiện Al Smith Dinner thường niên vẫn gây quỹ cho các hoạt động bác ái Công giáo tại New York.
16 Chân phước (Sắp được tuyên phong) Fulton Sheen (1895–1979)
Nhiều vị thánh đã tìm ra những cách sáng tạo để sử dụng các phương tiện truyền thông mới để loan báo Tin Mừng, và Đức Tổng Giám mục Fulton Sheen là một ví dụ điển hình khi ngài tiên phong sử dụng đài phát thanh và truyền hình để tiếp cận hàng triệu người. Được xem là nhà truyền giáo trên truyền hình đầu tiên, chương trình phát thanh hằng tuần The Catholic Hour và sau đó là chương trình truyền hình Life Is Worth Living (Cuộc sống đáng sống) đoạt giải thưởng đã đưa ngài trở thành một biểu tượng văn hóa và một ngôi sao truyền thông. Ngài có ảnh hưởng sâu rộng đối với nhiều thế hệ người Mỹ, và lễ tuyên phong chân phước cho ngài dự kiến diễn ra vào tháng 9 năm nay.
17 Tôi tớ Chúa Dorothy Day (1897–1980)
Nữ nhà báo và nhà hoạt động xã hội người Mỹ đã trở lại Công giáo sau một thời tuổi trẻ theo lối sống phóng túng và đồng sáng lập Phong trào Công nhân Công giáo (Catholic Worker Movement), một tổ chức trợ giúp những người gặp khó khăn và vẫn hoạt động mạnh mẽ cho đến ngày nay. Trong bài diễn văn trước Quốc hội Hoa Kỳ, Đức Thánh Cha Phanxicô đã đưa ngài vào danh sách bốn người Mỹ gương mẫu, và án phong thánh của ngài hiện đang được tiến hành.
Dorothy Day fot. Archiwum Uniwersytetu Marquette18 Clare Boothe Luce (1903–1987)
Clare Boothe Luce là một nhà văn, chính trị gia, nhà ngoại giao và trí thức người Mỹ. Bà được biết đến nhiều nhất với vở kịch nổi tiếng The Women xuất bản năm 1936. Sau cái chết của người con duy nhất, bà nhận được sự nâng đỡ an ủi trong thời gian đau buồn từ Đức Cha Fulton Sheen, và cuối cùng đã trở lại Công giáo.
19 Vince Lombardi (1913–1970)
Một huyền thoại trong làng bóng bầu dục, Lombardi là huấn luyện viên và nhà điều hành NFL (ND: Liên đoàn Bóng bầu dục Quốc gia), người được đánh giá là một trong những huấn luyện viên vĩ đại nhất trong lịch sử thể thao Hoa Kỳ. Ông là một người Công giáo đạo đức suốt đời.
20 Thomas Merton (1915–1968)
Là một đan sĩ Dòng Trappist, nhà thần học, nhà thần bí, nhà thơ và nhà hoạt động xã hội, Tu sĩ Merton đã trở lại Công giáo khi trưởng thành. Các tác phẩm linh đạo của ngài rất phổ biến lúc sinh thời và mang lại cho ngài danh tiếng trên toàn thế giới.
21 Sargent Shriver (1915–2011)
Nhà ngoại giao, chính trị gia và nhà hoạt động này đã thành lập Đoàn Hòa bình (Peace Corps) và là ứng cử viên phó tổng thống của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử năm 1972, đồng thời là một người Công giáo trung kiên.
22 John Fitzgerald Kennedy (1917–1963)
Là tổng thống Công giáo đầu tiên của Hoa Kỳ, Tổng thống Kennedy là một nhân vật truyền cảm hứng và được cộng đồng Công giáo Mỹ thời bấy giờ hết sức yêu mến, trong bối cảnh họ thường xuyên phải đối mặt với những định kiến chống Công giáo. Thành công của ông dường như đã khẳng định rằng người Công giáo hoàn toàn có thể giữ một vị trí xứng đáng trong đời sống công cộng của Hoa Kỳ.
Từ giữa thế kỷ XX đến ngày nay
23 Flannery O'Connor (1925–1964)
Là một tiểu thuyết gia, nhà văn viết truyện ngắn và nhà tiểu luận, bà O'Connor là một tín hữu Công giáo đạo đức suốt đời, với những tác phẩm đoạt giải đến nay vẫn được đông đảo độc giả đón đọc.
24 Mẹ Angelica (1923–2016)
Mẹ Mary Angelica Truyền tin, Dòng Nữ tu Chiêm niệm Thánh Clara (PCPA), thường được biết đến với tên gọi “Mẹ Angelica”, là một nữ tu đã sáng lập Mạng lưới Truyền hình Lời Hằng Sống (EWTN), kênh truyền hình Công giáo lớn nhất Hoa Kỳ, góp phần đem Tin Mừng và củng cố đức tin cho biết bao tâm hồn.
25 Đức Giáo hoàng Lêô XIV (1955–nay)
Sinh ra và lớn lên tại thành phố Chicago với tên khai sinh Robert Prevost, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã làm nên lịch sử khi được tuyển chọn vào năm 2025, trở thành vị giáo hoàng đầu tiên đến từ Hoa Kỳ. Mức độ ảnh hưởng của ngài đối với đời sống nước Mỹ mới chỉ bắt đầu lộ diện, nhưng ngài đã được ghi nhận là người góp phần tạo nên làn sóng trở lại Công giáo, được gọi là "hiệu ứng Lêô" (the Leo effect).
[Nguồn: aleteia]
[Chuyển ngữ: TRI KHOAN 05/07/2026]
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét